وتار
ڕێبەرو سەركردەی پۆپولیستی

هۆشیار مەلا عەبدولڕەحمان



لە هەر وڵاتێكدا دەسەڵات بەدەستی سەركردە و رێبەرەپۆپۆلیستەكانەوە بێت، لەو وڵاتەدا دێمۆكراتیەت ودام دەزگا ودامەزراوەكانی بایەخێكی ئەوتۆیان نامێنیت، چونكە هەمو پێداویستیەكانی گەل ونەتەوە لەناخی سەركردەنەتەوەییەكەدا كۆبۆتەوە، كە سەركردەی نەتەوەیی بڕیاری دا ئەوە بڕیاری میلەت هەمویەتی، كەئەمەش زیاتر خەسڵەتی گەل ومیلەتە رۆژهەڵاتیەكانە، كە ئەم جۆرە سەركردە پۆپۆلیستانە هەڵدێنن! سیما ورەفتارەكانی سەركردەی پۆپۆلیستی لە كتێبەكەی(Populismus) (jan- wermer müller) پرۆفیسۆری زانستەكۆمەڵایەتیەكانی نەمساوی دا شیكراوەتەوە، ئەگەرچی ناوبراو سێ كتێبی بەپێزی تریشی بەم ناونیشانانە لە ژێرچاپدایە (ترس وئازادی) و(مێژوی رۆشبیری نوێ) و پۆپۆلیستی دیمۆكراتی مەسیحی.. بەڵام ئەوەی ئێمە مەبەستمانە لەم نوسینەدا لەسەر بدوێین چەند سەركردەیەكە لەسەركردە پۆپۆلیستیەكانی ئەم سەردەمە، كە سەرۆكی روسیا (ڤلادمیر پوتین)و سەرۆكی توركیا (رەجەب تەیب ئەردۆغان) نمونەی زیندو بەرچاون.
لەئێستادا سەرۆكی روسیا پوتین دوای سەركردەیەكی گێلی وەكو بوریس یەلتسین دەركەوت، كە یەلتسین لەو كاتەدا شكۆمەندی رابوردوی روسیای كردبوە گاڵتەجاڕی رۆژئاوا، ئا لەوكاتەدا پوتین وەكو فریادرەس و پاڵەوانی نەتەوەیی هاتەگۆرەپانی سیاسیەتەوە وتوانیتی رۆڵی شیاو بەشێك لە شكۆمەندیەكان بۆ روسیا ونەتەوەی روس بگێڕێتەوە، بەڵام لەبەرانبەر هەوڵەكانیدا خەسڵەتەكانی سەركردەیەكی پۆپۆلیستی لە خۆیدا كۆكردەوە و سیستەمێكی سەرۆكایەتی نوێ ی هێنایەكایەوە وهیچ رۆڵێكی بۆ دام دەزگا یاسایی وپەرلەمانیەكان نەهێشتەوە، بۆیە لە ئێستادا نە پەڕلەمانی روسی ونە سەرۆك وەزیران لەدۆخی نەبوندان وهەر بۆ ئەوە ماونتەوە، كەهاوكاری سەقامگیری زیاتری دەسەڵاتەكانی پوتین بكەن.
رەجەب تەیب ئەردۆغانیش وەكو سەركردەیەكی ئیسلامی میانڕەو لەساڵی ٢٠٠٢ لەڕیگەی سەركەوتنی حیزبەكەیەوە (پارتی دادوگەشەپێدان) لە هەڵبژاردنێكی پێشوەختی ئەوسادا دەسەلاتی گرتە دەست و لەماوەی (٨) ساڵدا توانیتی سەردەمێكی زێڕینی گەشەپێدانی توركیا لەرووی ئاوەدانیەوە بەدەست بهێنێت و توركیا لە سەردەمی كێشەئابوریەجیهانیەكدا رزگار بكات ودەیان پرۆژەی زەبەلاح بنیان بنێ و توركیا بكاتەوە بەقیبلەی گەشتیارانی جیهانی و ژێماڵەی سەرمایەی وڵاتانی كەندا وجیهاندا وبەوهۆیەوە ئەردۆغان پاش كۆتایی هێنان بەدەسەلاتی سوپا و دامەزراوەنهێنیەكانی ئەرگەنەكۆن وەكو سەركردەیەكی ئیسلامی ونەتەوەیی دەركەوت وتوانیتی سەرجەم دام ودەزگاكانی دەوڵەت بەدەستوری كەمالیستیشەوە پەك بخات و هەمو دەسەڵاتەكان لە نێوان دولێوی خۆیدا كۆبكاتەوە، بۆیە ئێستا لەو وڵاتەدا كۆی دەسەڵاتەكان لەكەسایەتی سەركردەی نەتەوەییدا كۆبوتەوە، بڕیاری سەرۆك بڕیاری گەلی توركە وتیاچونی سەرۆك تیاچونی گەلی توركە. بەهەمان شێوەی روسیا لە توركیاشدا پەڕلەمان و دەستور پەكخراون.

خەسڵەتەكانی سەركردەی پۆپۆلیست :
١ - سەكردەی پۆپۆلیست بۆ مانەوەی لەدەسەڵاتدا پێویستی بەدوژمنیكی سەرسەختی هەمیشەیی هەیە، كە هەڕەشە لەبونی سەركردەی پۆپۆلیست وهەوادارانی بكات، چونكە یەكێك لەبنەماكانی پۆپۆلیست بریتیە لە میلەتێكی گوێڕایەڵ و دوژمنێكی هەمیشەیی.
٢ – سەركردەی پۆپۆلیست هەرگیز ئۆپۆزۆسیۆنێكی ئازاد وسەربەخۆی لە دەرەوەی دەسەڵاتەكەی خۆی قەبوڵ نیە، چونكە سەركردەی پۆپۆلیست لەبنەڕەتدا دژی دێمۆكراتیەت و دەنگی زۆرایەتیە و لەڕیزی دوژمندا ریزیان دەكات وهیچ كاتێك شەریكە دەسەڵاتێكی راستەقینەی قەبوڵ نیە.
٣ – سەركردەی پۆپۆلیستی هەمیشە لەدۆخی قوربانیدا دەژیت وهەڕەشەی لەناوچون وكۆدەتا بەسەر دەسەڵاتەكەیدا ئامادەیە و تیاچونی سەركردەش یەكسانە بەتیاچونی هەوادارانی حیزبەكەی.
٤ – سەركردەی پۆپۆلیستی هەمیسە دژی پرۆسەی هەڵبژاردن دەوەستێتەوە، چونكە نابێت بچێتە پرۆسەی هەڵبژاردنێكەوە، كە روبەڕوی دۆراندن وبردنەوە ببێتەوە، چونكە ئەگەر سەرۆكی پۆپۆلیست دۆرا میلەتیش لەگەڵیدا دەدۆڕێت، بۆیە هەمیشە هەوڵدەدات رێگری لەهەڵبژاردن بكات.
٥ - سەركردەی پۆپۆلیستی هەمیشە لە رێگەی مێدیا چڵكاوخۆرەكانیەوە خۆی وگەلەكەی دەخاتە دۆخی غەدرلێكراوانەوە، كە دوژمنەكەیان ناهێڵێت وڵاتەكەیان پێشبكەوێت و سەربەخۆیی بەدەست بهێنێت، بۆیە مێدیاكانی ژێردەسەڵاتەكەی بەئاراستەی بەرجەستەكردنی ترسێكی هەمیشەیی بەرەو ژیانێكی خەراپتر لە ئێستای وڵاتەكەی تاودەدات. بۆ ئەو مەبەستەش هەرچی كەناڵەكانی تەلەفیزیۆن و رۆژنامەكان هەیە دادەخرێن.
٦ - مێدیا و رۆشنبیرانی سەربەخۆ دوژمنی سەرسەختی سیستەمە توتالیتێر و رژێمی سەركردە پۆپۆلیستەكانە ویەكەم توێژن، كە دەكەونە بەرهەڵمەتی پۆپۆلیستەكان و هەڵبژاردەكانیان دەكوژرێن وڕاپێچی زیندانەكان دەكرێن... نمونەی زیندوش ڤلادمیر پوتین بەدەیان رۆژنامەنوسی كوشتوە ولە توركیاش وڵاتەكە بۆتە زیندانێك بۆ هەر دەنگێكی ئازاد وئازادیخواز وهەرنوسەرێك تەنها یەك رەخنەی لە سەركردەی پۆپۆلیست هەبوبێت زیندانی دەكرێت، ئەگەر چەندین ساڵ لەوەوبەر ئەو رەخنەیەشی گرتبێ، چونكە هەمو نوسەرو خاوەنی هەر دەنگێكی ئازاد دۆسیەی تایبەتی بۆ دەكرێتەوە وچاودێری چالاكی وجموجوڵەكانی دەكرێت.
٧ – سەركردەی پۆپۆلیست بەڵێن وپەیمانی پێكەوە دەوڵەمەند بون و پێكەوە تیاچون دەدەن بەگوێی هەوادارەكانیادا.. هەندێك لە سەركردەپۆپۆلیستە ئەوروپیەكانیش ئەم رێگەیەیان تاقیكردۆتەوە (یورگ هایدەر)ی نەمساوی سەرۆكی پۆپۆلیستی پارتی (FPÖ) (Freiheitliche partei Österreich) چەند ساڵیك پێش ئەوەی بەڕوداوی ئۆتۆمۆبیل گیانی لەدەست بدات پارەی (١٠٠) ئۆیرۆیی بەسەر هەوادارانی حیزبەكەیدا دەبەخشاندەوە لەهەندێك لە بۆنەكاندا بەتایبەتی لە شاری فیلاخی زێدی خۆی. ڤیكتۆر ئوربانی سەرۆك وەزیرانی هەنگاریاش، كە هاوكات لەساڵی ٢٠٠٢ سكرتێری پارتەگەلیەكانی دەولەتانی ئەوروپایە (Europische volks partei) بەهەمان شێوە چالاكی پۆپۆلیستیانە دەنوێنێت ودەیەوێ ببێتە پاڵەوانی وڵاتەكەی لە رێگەی جولاندنی هەستی نەتەوایەتی وگێڕانەوەی شكۆمەندی ئیمپراتۆریەتی (نەمسا - مەجەر)... لە توركیاش سەرۆكە پۆپۆلیستەكەی پەیتا پەیتا لەهەر بۆنەیەكدا بە قورقۆشمی (PKK) و(FETÖCI) كۆمەڵگای توركی و هەوادارانی ئاكپارتی تۆقاندوە، كە بونی ئەوانە بەواتای كۆدەتای مەرگ هێنەر دێت. بەڵێنی دەوڵەمەندبونی هەوادارانی ئاكپارتیش بەتاڵانكردنی ماڵ وموڵكی بزوتنەوەی خزمەتگوزاری (گولەنیەكان) هاتەجێبەجێكردن بەبڕیارێك سەروماڵی بۆ سەرۆكە پۆپۆلیستەكەی ئێستای توركیا وحیزبەكەی حەلال كراوە. چونكە یەكێكیتر لەبنەماسەرەكیەكانی سەركردەی پۆپۆلیست (دەسەڵات وپارە وسەرچاوەی سروشتی پارەیە).
لە كۆتاییدا سەركردەپۆپۆلیستەكان بەشێوەیەكی گشتی دژی دێمۆكراتیەت وپرۆسەی هەڵبژاردن و دەنگی زۆرایەتی وبونی دەسەڵاتی شەرعی پەڕلەمانین... ئەمە خەسلەتی هاوبەشی ئەو جۆرەن لەسەركردە. بەڵام لەهەمو ئەو خاڵانە مەترسیداتر ئەوەیە، كەلە وڵاتانی دواكەوتو و هێشتا پێنەگەیشتو كەسانێك دروست هەبن و لاسایی ئەم سەركردە پۆپۆلیستیانە بكەنەوە، كە خاوەنی دەوڵەت و كەلتوری بەرز و شارستانیەتن.

‌ 2965 جار بینراوه‌
01/10/2016
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
شوان داودی - گۆشەی لەژێر چاویلكەوە
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved