وتار
كەركوك و كریستیانەكانی شارەكە بەرەو كوێ‌؟

ئا/ دڵشاد شەفیق


( بەشی دووەم )

ئەگەر چی لەبەشی یەكەم و وەكو سەرەتایەك بەكورتی باسی مێژووی كریستیانەكانمان كرد وەك پێكهاتەیەك لەناوچەكە، بەڵام هەوڵ دەدەم لەم بەشە تیشك بخەمە سەر كریستیانەكانی شارەكە بەتایبەتر. ئاشكرایە هەموو جڤاتێك كاتێك كە پانتاییەك لە زەوی دەكەوێتە دەست یان بەشدار دەبێت لە ژیانكردن لەگەڵ ئەوانی دی، یان هاوبەش دەبێت لە دروستكردنی بڕیاری سیاسی و ئیداری شارێك یان وڵاتێك یا ناوچەیەك، گومانی تێدا نیە كە پشكی دەبێت لە پاشخانی شارستانی ئەو ناوچەیە چ جای ئەوەی پێكهاتەیەكی دێرین بێت و بەشدار بێت لە گۆڕانكاریە مێژوویەكانی ناوچەكە.
ئەگەر كریستیانەكان خاوەنی چەندین شوێنی مێژوویین لە شارەكەو ناوچەكەش، بەڵام دیارترین و مێژووییترینیان كە سیمای ئەوانی لە ئێستادا پێوەمابێت كڵێسا سوورەكەیە كە لە ئێستادا جگە لە گۆڕستانێك هیچی تری نیە.
كڵێسا سوورەكە چ ئاماژەیەكی مێژوویی لە ئامێزدایە:
مێشڵ گۆرگیس لە 20-5-2012 دەنوسێت و دەڵێت كڵێسا سوورەكە خۆی لە خۆیدا مێژوویەكی (تەواو و پڕە) كە سەرەتای دروستكردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی چوارەمی زایینی، ئەم كڵێسایە زۆر چیرۆك و رووداوی گەورە و گرنگی لە ژێر پاشماوەكانی خۆیدا حەشارداوە، ئەگەر چی ئێستا سیمای زۆرێك لەو رووداوانە كاڵ بوونەتەوە یاخود نەماون تا ئەوەی ئێستا جگە لە گۆڕستانێك بۆ مردووی كریستیانەكان هیچی تر نیە و دەرگاكەشی بە درێژایی ساڵ داخراوە جگە لە رۆژی (توهمزكار) كە دەكەوێتە 25-ئەیلولی هەموو ساڵێك و هەفتەیەك لە پاش جەژنی قیامەت كە (جەژنی شەهیدان و باوەڕدارانە لە لای كریستیانەكان)، ئەگەر نا كەس سەردانی شوێنەكە ناكات و ئێستا خاڵییە لە سەردانیكەرانی، بەڵام خاڵی نیە لە گۆڕی جێنیشینانی كە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانێكی دوور لە ئێستا. ئەو دەڵێت سایتێكی ئاسمانی كەركوك سەردانی كڵێسا سوورەكەو گۆڕستانەكەی كردو چاوی كەوت بە (خووری ئیستیفان) كە قەشەی كڵێساكەیە بە مەبەستی گێڕانەوەی شتێك لە سەر چیرۆكی كڵێسا سوورەكە و بۆچی بەو ناوە ناونراوە.
ئیستیفان جەختیكردەوە كە كڵێسا سوورەكە كۆنترین كڵێسایە لە عێراق و لەوانەشە كۆنترین بێت لە ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە گشتی، بەڵام ئەمڕۆ پیێ ناوترێت كڵێسا بەڵكو بە گۆڕستان ناودەبرێت، ئەو پێی وابوو كە دروستكردنی ئەم گۆڕستانە دەگەڕێتەوە بۆ كۆتایەكانی سەدەی سێی زایین و لە سەر دەستی فارسەكان خاپووركراوە كە ئەو كات قەڵمڕەوی ناوچەكە بوون و لە ملمڵانێی بەردەوامدابوون لەگەڵ دەسەڵاتی بیزنتینەكاندا كە پەیڕەوانی ئایینی مەسیحی بوون.
هەروەها ئیستیفان باسی لەوە كرد كە لەوكاتەدا فارسەكان ئاگر و خۆریان دەپەرست، توهمزكار وەك پەیڕوەكانی نەتەوەكەی ئاگرپەرست بوو، بۆیە زۆر ئەزێت و زوڵمی زۆری لە كریستیانەكان دەكرد لەو سەردەمەداو ناچاریانی كرد كە دەستبەرداری ئایینی باو و باپیرانیان ببن و روو بكەنە ئاگر پەرستی، بەڵام زۆرێك لەوان ئەوەیان رەتكردەوە و مردنیان پێ‌ باشتر بوو لە دەستبەرداربوونی ئاینەكەیان.
لە پاش كوشتنی بەشێكی زۆر لە كریستیانەكان لە لایەن توهمزكارەوە لەسەر ئەم گردە كە ئێستا شۆێنی كڵێسا سوورەكەیە و لەهەمان كاتدا و لە كاتی خۆیدا گوندێكی مەسیحی بوو، ئەگەر چی بەشێكی زۆری سەرچاوەكان باس لەوە دەكەن ژمارەی كوژراوەكان لەو شەڕە گەورەیە گەیشتۆتە (70) هەزار كەس لە كریستیانەكان، بەڵام هەندێكی تریان دەڵین ژمارەكە زۆر لەوە زیاترە و خووریش باس لەوە دەكات كە ژمارەكە نزیكەی (900) هەزار كەسە، بەهەرحاڵ ژمارەی یەكەم زۆر باوترەو لە زۆربەی سەرچاوكان چەسپاوەو تەنانەت لەو سەرچاوانەی كە لە دەرەوەی كریستیانەكانیشدا هەیە.
لە لایەكی ترەوە و لە زۆربەی سەرچاوەكان باس لەوەدەكرێت كە لەبەر زۆری كوشتارەكان خوێن بە گردەكەدا رێی كردووە و تێكەڵ بە خۆڵەكە بووە، هەر لە بەر ئەوەش بە (كڵێسا سوورەكە) ناونراوە. ئەگەر چی ئێستا هیچ ئاساوارێكی كڵێساكە نەماوە جگە لە گۆڕستانەكە، بەڵام باس لەوەدەكرێت كە لە كاتی خۆیدا یۆحەنا كە مەتڕانی كڵێساكە بووە بە توهمزكاری ڕاگەیاندووە وتوویەتی (فەرمانڕەوا توهمزكار دڵنیابە رۆژێكت بەسەردێت كە سەردەبڕدرێیت وەك چۆن رۆڵەكانی ئێمەت سەربڕی لە كاتێكدا لە سەنگەری بەرگری بوون دژ بە تۆ و بەرگرییان لە مەسیح دەكرد)، ئەوان (جەخت لەوە دەكەنەوە كە لەپاش ئەم ئاگاداركردنەوەیە توهمزكار پردێكی لە رووناكی بینیوە لە نێوان ئاسمان و زەویدا كە كوژراوانی كریستیانەكان بەسەریدا و یەكسەر بەرەو ئاسمان رۆیشتوون، بۆیە دەستبەجێ‌ توهمزكار دەبێتە مەسیحی و باوەڕ بە ئایینەكەیان دەهێنێت)، هەر ئەوان ئەوە دووپات دەكەنەوە كە دواتر و لە پاش ئەوەی لە لایەن پاشای فارسەكانەوە سەرپشك دەكرێت لە بڕیارەكەی ئەویش یان ئەوەی پاشگەزبێتەوە لە بڕیارەكەی یان ئەوەتا لە پێناوی مەسیحدا بمرێت، بەڵام توهمزكار بڕیار دەدات كە نەگەڕێتەوە بۆ ئاگرپەرستی و مردنی پێ‌ باشتر دەبێت و هەر لەو پێناوەشدا لە لایەن پاشاوە دەكوژرێت، لەلای هەندێك ناوەندی خۆیان بە كڵێسای توهمزكار ناودەبرێت وەك بیرەوەریەك بۆ ئەو فەرمانڕوا فارسەی كە (شەهید دەبێت بە پێی باوەڕی خۆیان) لە پێناو ئایینی كریستیانەكاندا. شایەنی باسە كۆی ئەم رووداوانەو باوەڕی ئەوان لەمەڕ ڕێژەی كوشتارەكان و قسەی قەشەكەو بینینی توهمزكار بۆ قوربانی كریستیانەكان من لە زاری زۆریكَ لە هاووڵاتیە كریستیانەكانی شارەكەوە گوێبیستی بوومە.
لە ئاكامداو لە ساڵی 1918، لە كاتێكدا كە ئاگری شەڕی جیهانی یەكەم لە هەموو كونجێكی دوونیا بەربووبو كڵێسا سوورەكە بە كاردەهێنرا بۆ شاردنەوەو پاراستنی چەكەكان لە لایەن سوپای عوسمانیێەوەو دواتر هەر خۆیان ئاگریان تێبەردا بۆ ڕێگریكردن لە دۆزینەوەی چەكەكان لە لایەن ئینگلیزەكانەوە، بەمشێوەیەش سیمای كڵێسا سوورەكە بە تەواوەتی ون بوو لە سەر گردەكە و تەنها خۆڵەكەی بە سووری مایەوە، كە شایەتی لەسەر درندەترین كوشتنی بە كۆمەڵدەدات كە لە لایەن فارسەكانەوە ئەنجامدراوە، من خۆم لەگەڵ چەندین كەسی كریستیانەكان قسەم كردووە كە بۆ خۆیان نەك هەر جەخت لەوە دەكەنەوە بەڵكو گرەو لە سەر ئەوە دەكەن ئێستاش هەر چنگێكی خۆڵەكەی بخەیتە نیو تاسێك ئاوەوە سوور دەبێت.
خووری ئیستیفان بەردەوام دەبێت و دەڵێت لە ساڵی 1933 كڵێسا سوورەكە سەرلەنوێ‌ درووست كراوەتەوە لەلایەن كەسێكەوە بەناوی وەستا (ئەلیاس)، كە تا ئێستا ساڵانە نۆێژ لەسەر روحی دەكرێت لە كڵێساكانی كەركوك، بەڵام ئەم كڵێسایەش وەكو ئەوانی تر بووە شوێنێك بۆ ناشتنی مردووەكان لە پاڵ گۆڕە كۆنەكانی كە دەگەڕێنەوە بۆ ساڵانی پێشووتر، هەرچەندە لە ساڵانی هەشتاكانی سەدەی پێشوو مەتڕان ئەندۆراس صنا فەرمانی كرد بەدروستكردنەوی كڵێسایەكی نوێ‌، بەڵام ئەویش سەرینەگرت و ئێستا هیچ ئاسەوارێكی نییە جگە لە گۆڕستانەكە، ئێستا ئەوان مردووكانیان دەبەنە كڵێسای قەڵا و نوێژی لەسەر دەكەن و دواتر دەیبەنە كڵێسا سوورەكە بە مەبەستی ناشتنی لە پاڵ باوو باپیرانی.
لە لایەكی ترەوە هاووڵاتی ئیڤان یوسف (35 ) ساڵ دەڵێت كڵێسا سوورەكە پاشخانی رۆڵەكانی تایەفەی مەسیحیە لە كەركوك و پێویستە پارێزگاری لێبكرێت، سەرەڕای نەمانی كڵێسا لە ناویداو نوێژنەكردن تێیدا بەڵام ئەوە جێنزرگەی مردووەكان و شەهیدانی ئێمەیە، هەروەها ئەو دەڵێت لە پاش نەمانی كریستیانەكان لە قەڵای كەركوك و گواستنەوەیان بۆ نێو شارەكەو بوونی كڵێسای نوێتر لەو گەڕەكانەی كە بۆی نێردران لە ساڵانی پێشووتر هۆكاری ترن لەمەڕ سەردانی نەكردنی ئەوان بۆ ئەم شوێنە مێژوویە، ئەو دەڵێت پێویستە لە سەرمان مناڵەكانمان فێركەین و وەبیریانبێنەوە بەو هەموو قوربانیدانەی كریستیانەكان لە كەركوك، بەتایبەت رووداوی مێژوویی گردی كڵێسا سوورەكە كە چۆن باوو و باپیرانمان روحی خۆیان بەخشكردووە لە پێناو پاراستنی ئایینەكەی خۆیان. پێویستە ئەوە بلێین كە كڵێسا سوورەكە دەكەوێتە سەر گردێكی بەرزو لەسەر ئەو شەقامە سەرەكییەیە كە لە ناوەندی شارەكەوە دێت و بەرەو شاری سلێمانی دەڕوات.   
سابیئەی مەندائی پێكهاتەیەكی تری شارەكەیە و خۆیان بە ئایینی سێیەم دەزانن لە دوای كریستیانەكان لەسەر ئاستی وڵاتەكە، لە پاش ئەم دۆخەی بە سەر ناوچەكە بە گشتی و كریستیانەكان بە تایبەتی هات، ئێستا ئەوانیش ئەو ترسەیان لێنیشتووەو لە پاش كۆچكردنیان بە تەواوەتی ژمارەیان كەمی كردووە لە شارەكە. لە بڵاوكراوەیەكی ئاژانسی كوردستان بۆ هەواڵەكان (ئاكانیوز) كە لە بەرواری 17-4-2012 دا هاتووە لە ژێر ناونیشانی (سابیئەكانی كەركوك ترسیان لە دووبارە بوونەوەی سیناریۆیی لێدانی كریستیانەكان هەیە لە دژی ئەوان). رۆژی دووشەمە ریكەوتی 16-4 سابیئەكان ترس و نیگەرانی خۆیان راگەیاند لەپاش شێَواندن و خاپووردكردنی گۆڕستانێكی ئەوانیش لە رۆژی (5) ی نیسانی هەمان ساڵدا، لە ئاكامدا حەوت گۆڕ بە تەواوەتی خاپوور كران و سی دیكەش شێوێندران.
بەپێی ئامارە نا فەرەمیەكان ژمارەی دانیشتووانی سابیئەی مەندائی پێش ساڵی 2003 دەگەییشتە نیزیكەی 65 هەزار كەس لە هەموو عێراق، بەڵام ئێستا ژمارەكە تەنها بە 10 تا 15 هەزاركەس دەخەمڵێنرێت. ئەوان تەنها خاوەنی چوار گۆڕستانن لە هەموو وڵاتەكە ئەوانیش دەكەونە (بەغدا/ عیمارە/ ناسریە/كەركوك)،
هاووڵاتیەكی سابیئە بەناوی ئوسامە نەسر داخل بە ئاكانیوزی راگەیاند لەدوای هێرشكردنە سەر گۆڕی مردووەكان زیندوەكان دەرباز نابن لە هێرشی ئەم تاوانبارە نامرۆڤانە، ئەوان بەزەییان بە مردووەكاندا نایەت چۆن بەزەییان بە زیندووەكاندا دێتەوە. دواتر زۆر بە راشكاوی دەڵێت من بە راستی دەترسم لەوەی كە چارەنووسمان وەك چارەنووسی برا كریستیانەكانمان بێت، كە لە پاش كوشتنیان ناچاركران وڵاتەكە جێبێلن و بەرەو وڵاتی ترو لە خاكێكی دی و لە غوربەتدا ژیان بە ناچاری بەسەربرن، لە راستیدا من نازانم چ ویژدانێكە ئەمە قەبووڵ دەكات لە عێراق.
لە لایەكی ترەوە نوێنەری سابیئەكان لە كەركوك سەفا ئیبراهیم و سەرۆكی تایەفەی سابیئەكان شێخ ستار جەبار حلو داوای دروستكردنی سەنتەرێكی رۆشنبیری دەكەن بۆ رۆڵەكانی خۆیان لە پاڵ گۆڕستانەكە، هاوكات كاتدا سەرسوڕمانی خۆیان نیشاندا لە مەڕ رووداوەكە.
هاووڵاتیەكی تر بە ناوی وەعد لەتیف روونیكردەوە كە پێویستە ئەوان پاراستنی ژیانیان زامنبكرێت لە پێش هەموو هەنگاوێكی تر، چونكە دروستكردنی سەنتەری رۆشنبیری بەبێ‌ زامنكردنی ژیانی رۆڵەكانیان هیچ بایەخێكی نامینێت. شایەنی باسە ئەم گۆڕستانە لە ساڵی 1978 دروستكراوەو خاپووركردنی ئەم گۆڕستانە یەكەم حاڵەتە لە شارەكەو دەكەوێتە پێش روودای خاپوركردنی گۆڕستانی كریستیانەكانەوە، بەڵام پێش كوشتنی هاووڵاتیانی ئەوان نیە.
ئایینی مەندائیەكان بە كۆنترین ئایینی زیندو دادنرێت لە عێراق و یەكەم ئایینی یەكتاپەرستیە لە مێژووی ناوچەكە بەپێی هەمان سەرچاوە.
بەپێی سەرچاوە مێژۆییە جۆراوجۆرەكان لە باشووری عێراق سەری هەڵداوە، تا ئێستاش رێبەرانی لە ناوچەكانی باشوور ماون لە پاڵ هەریمَی ئەهواز لە ئێران. هەروەها بە هەزاران مەندائی لە وڵاتانی ئەوروپاو وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بوونیان هەیەو ژیان بەسەردەبەن بە تایبەت لە نەرویژ/ ئوستوڕالیا/ سوێد و هۆڵندا كە لەبنەڕەتتدا لێرەوە كۆچیان كردووە لە میانی ئەم بیست ساڵەی دواییدا.
لە لایەكی ترەوە ئەندامی ئەنجومەنی مەندائییەكان لە پارێزگای كەركوك غەسان موسلیم بەردی باس لەوە دەكات كرداری تێكدان و هەڵكەندنی گۆڕەكان لە دژی كریستیانەكان بێت یان مەندائی یان هەر لایەنێكی تر، كارێكە تێكڕای رێساو و شەریعەتە ئاسمانیەكان رەتیدەكنەوە.


‌ 379 جار بینراوه‌
06/05/2017
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved