وتار
ریشەكانی رێبازی كودەتاگەرایی لای ئیخوان موسلمین

موعتەسەم شوانی

ن : عوسمان میرغەنی

و : موعتەسەم شوانی

كەباسی ئیخوان موسلمین وئەو ڕێكخراوانە دێتە پێشەوە كەلەبن باڵ وهزری ئیخوانەوە دەرچوون، وباسی پەیوەست بوونی ئەو بزوتنەوانە دەكرێت بەدروشمەكانی دیموكراسی وفرەیی وچاكسازی كەبەرامبەر بەڕۆژئاوا و بۆراكێشانی لایەنگران وهەوادارانی خۆیان لەناوخۆدا بڵندیان دەكەنەوە، گرفتی رێكخراوە سەربازی وشانە چەكدارییەكانیان و هەوڵەكانیان بۆدزە كردنە ناو سوپا وهێزەكانی پۆلیس زەق دەبێتەوە كەلە قۆناغە جیاوازكانی مێژویاندا پەنایان بۆ بردووە وەك بژاردەیەك بۆ گەیشتن بەدەسەڵات.
ئیخوان لەسەرەتای دامەزراندنیانەوە پەنایان بردە بەر شانەچەكدارە نهێنیەكان وتائێستاش هەرچەندە بەخۆداچونەوەی زۆریان كردووە لەهزر وبیر وبۆچونیاندا بەڵام بەئاشكرا رایان نەگەیاندووە كەدەست بەرداری بیرۆكە سەربازییەكانیان بوبن، بەڵكو بەڵگەی زۆرهەن كە تائێستا لەسەر هەمان رێباز دەرۆن.
ئەم بابەتە لەگەڵ (نەوەدهەمین) ساڵیادی دامەزراندنی ئیخواندا كەلە(22ی مارسی 1928)دا بووە دەبێتەوە بەسەردێر وپەرچەمی بابەتەكان، لەنێو بانگەشەكانی ئێرە وئەوێدا بۆبەخۆدا چونەوە بەتایبەتی لەدوای نسكۆكەی میسر ولەسەركار لابردنی محمد مورسی، ودروست بوونی گومان لەسەر ئەوەی كەئەم گروپە پەیوەست ببن بەدیموكراسیەوە وتەنانەت ناویشیان لەهەندێك شوێن خرایە لیستی تیرۆرەوە. راستە هەندێك ئاماژە بۆئەزمونەكانی مەغریب وتونسی (پاش بەهاری عەرەبی) دەكەن كەدووئەزموونن ئەگەری سەركەوتنی بزوتنەوە ئیسلامیە سیاسیەكان لەبەشداری كردن لەپرۆسەی سیاسی دیموكراسیدا زیاد دەكەن بۆگەیشتن بەدامەزراندنی حكومەت لەرێگای سندوقەكانی دەنگدانەوە، بەڵام ئەم دوو ئەزمونە لەژێر میكرۆسكۆبی ئەزمونگەریدا دەمێننەوە بۆماوەیەكی درێژ بەرلەوەی مۆری دیموكراسییان لێبدرێت، لەبەر ئەوەی ئەزمونی دیكەی هاوشێوە وزیندوو بەرچاوهەیە، وەك ئەزمونەكەی سودان كەلەگەڵ یەكەم دەرفەتتدا كەبۆ ئیسلامیەكان رەخسا كودەتایان كرد بەسەر دیموكراسیدا وپەنایان بردە بەر بەكارهێنانی شانەكانی ناو سوپا بۆئەوەی لەرێگای چەكەوە دەسەڵات بگرنە دەست لەساڵی 1989دا.
بیرۆكەی دامەزراندنی باڵی سەربازی نهێنی شتێكی كوتوپڕ ولەناكاو ونوێ نەبووە بەڵكو پەیوەندی بەدامەزرێنەر ورابەری یەكەمی ئیخوان، حەسەن بەناوە هەیە كەبڕیاریدا رێكخستنی تایبەت لەساڵی 1940دا دابمەزرێندرێت، بیرۆكەی دامەزراندنی ئەو هێزەش ئەوەبووە كەمەشقی تایبەت بەكۆمەڵێكی بژاردە لەئەندامانی گروپەكە بكرێت بۆ ڕووبەڕوو بونەوەی (دوژمنی دەرەكی)، كەهەندێك دەڵێن ئەوە دروشمێكی بریقەدار بووە ومەبەست لێی هەموو دوژمنەكانی رێكخراوەكە بووە كەئەگەر لەناوخۆ بن یان لەدەرەوە، هەندێكیش دەڵێن ئەو دروشمە ئاماژە بووە بۆبەرەنگاری ئینگلیزەكان لەو سەردەمەدا ودەركردنیان لەمیسر. 
بەڵام ئەو چیرۆكەی كەزۆرێك لەسەركردەكانی ئیخوانیش پشت راستیان كردۆتەوە ئەوەیە كەحەسەن بەنا كاری بۆدزە كردنە ناو دامەزراوە سەربازی وپۆلیسیەكانەوە دەكرد، وئەو ئەركەشی بەدوو كەس لەهاوكارەكانی سپاردبوو كەدیارترینیان (صاغ- رائد) مەحمود لەبیب بوو كەرێكخراوێكی تایبەتی دامەزراند ودواتر بووبە بنەمایەك بۆ رێكخراوی ئەفسەرانی ئازاد، وبەپێی گێرانەوەكانیش دوای كوشتنی حەسەن بەنا كەمەحمود لەبیب لەسەر جێگا كەوتبوو لەسەرە مەرگدا بوو ویستی لیستی ناوی ئەو ئەفسەرانەی رێكخستنی تایبەت كەتەنها خۆی وحەسەن بەنا ناوەكانیان دەزانین بدات بەكەسێكی دیكە وبۆئەو مەبەستە بانگهێشتی عەبدولمونعیم عەبدولرەئوف وجەمال عەبدولناسر دەكات كەبەهۆكارێكی تایبەت عەبدولمونعیم دوادەكەوێت وعەبدولناسر ئامادە دەبێت وناوی هەموو ئەفسەرەكان لەیەكە جیاوازەكانی سوپا وەردەگرێت كەئیخوان رێكیخستبوون لەرێكخستنە تایبەتەكەیدا.
عەبدولناسر وخالد محێدین كەهاورێی نزیك بوون لەئەنجومەنی سەركردایەتی شۆڕشی یۆلیۆدا، لەساڵی 1943وە چونەتە ڕیزی ڕێكخستنە تایبەتەكەی ئیخوان وبەپێی گەواهی خالد محێدین عەبدولناسر سوودی زۆری لەلیستەكەی ئیخوان وەرگرتووە وچەندین ئەفسەری دیكەشی خستۆتە ڕیزی رێكخستەكەوە وسەركردایەتی شۆڕشی 1952ی پێكردوون. وبەو هۆیەوە پەیوەندییەكانی نێوان عەبدولناسر وئیخوان ڕووبەڕوو بونەوەی زۆری بەخۆوە بینی وەك: هەوڵەكانی تیرۆركردنی عەبدولناسر لەمەنشیە لەساڵی 1954 وهەوڵی كودەتاكەی 1965 ودواتریش هەڵمەتەكانی دەستگیر كردنی ئیخوانەكان ودادگایی كردنیان ولەسێدارەدانی سەید قوتب.
كێشەی شانە چەكدارییەكانی ئیخوان وپەنابردنیان بۆشێوازەكانی تیرۆر (ئیغتیالات) هەرلەسەرەتاوە بۆتە تەوەری گفتوگۆ ومشتومڕ وتائێستاش بەردەوامە سەبارەت بەپەروەردە نیمچە سەربازییەكانی كادرەكانیان لەبری چەسپاندنی بنەماكانی كاركردن بەشورای دیموكراسی، هەرچەندە ئیخوان وچەند رێكخراوی دیكەش كەلە مناڵدانی ئیخوانەوە هاتونەتە دەرەوە هەوڵیان داوە كە لەقۆناغە جیاوازەكاندا بانگەشەی ئەوە بكەن كەوازیان لەو رێبازەی شانە چەكداری وسەربازییەكان هێناوە لەهزر ولەكاری سیاسیاندا، بەڵام ڕووداوی دیكە هەبوون وەك هەوڵی كودەتا وتیرۆر كردنی كەسایەتیەكان گەواهی پێچەوانەی بانگەشەكانیان دەدەن، بۆنمونە راگەیاندنەكەی رابەری كۆچكردووی ئیخوان محمد مەهدی عاكف لەسەروبەری شەڕی ساڵی 2006ی لوبناندا كەگوتی ئیخوان ئامادەیە دەهەزار جەنگاوەر بنیرێت بۆبەشداری كردن لەو جەنگەدا وشان بەشانی هێزەكانی بەرەنگاری بجەنگن، وئەمەش مشتومڕێكی فراوانی لێكەوتەوە وكرایە بەڵگەی ئەوەی كەئیخوان بەردەوامە لەمەشق پێكردنی شانە نهێنیە چەكدارەكانی، وهەروەها نمایشە نیمچە سەربازییەكانی ئەندامانی ئیخوان كەلەگۆڕەپانی مانگرتنەكانی رابعە عەدەوییەدا دەیانكرد لەساڵی 2013دا، بوونە هۆكاری تۆمەتباركردنی ئیخوان بەوەی كەبەردەوامن لەپێڕەو كردنی ڕێبازی شانە چەكدارە نهێنیە مەشق پێكراوەكاندا.
لەوەش مەترسیدارتر ئەوەیە كەڕێبازە سەربازییەكەی رێكخراوی ئیخوان بەلێپرسراو دادەنرێت لەپێگەیاندنی رێكخراوە جیهادییە توندرەوەكانی وەك ((كۆمەڵی ئیسلامی)) و((رێكخراوی جیهاد)) لەمیسر وپەرەپێدانی هزری تیرۆر لەلای بزووتنەوە تیرۆرستیەكانی وەك ((قاعیدە)) لەسەر دەستی ئەیمەن زەواهری وئوسامە بن لادن، هەروەك بەرپرسیشە لەهاندانی رێكخراوە ئیسلامیە سیاسیەكان بۆبیركردنەوە لەشێوازەكانی كودەتا بەسەر سیستەمەكانی دەسەڵاتداریدا یان چونە ناو ڕووبەڕوو بونەوە چەكدارییەكان، كەئەمەش كرۆكی كێشەكەیە.

سەرچاوە: (الشرق اڵاوسط) ژمارە 14373 لە 5ی نیسانی 2018.

‌ 46 جار بینراوه‌
14/04/2018
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
راپرسی
کێ بەرپرسە لەم دۆخەی ئێستای کوردستان؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved