وتار
كێشەی كورد لە نێوان سەركەوتن و نوشستەكاندا

د. محمود عباس



كەیسی كورد لە رۆژاڤا دیسانەوە بە گوڕوتینێكی زێدەتر لە رابردوو لەناو گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا پێگەی خۆی دەدۆزێتەوەو لەنێوان سەركەوتن و نوشستەكاندا هەڵبەزو دابەز دەكات، ئێستا زیاتر لە دەستی ئێمەیە هەروەك زیاتر لەدەستی دوو زلهێزی گەورەی جیهانییە كە روسیاو ئەمریكایە.
هەڵبەزو دابەزیش لێرەدا ئەگەرێكی شیاوە لەكاتێكدا فاكتەری خودی بەسەر فاكتەری بابەتیانە سەردەكەوێت و لەم بارو دۆخەی سوریاو ناوچەی كوردان پێیدا تێدەپەڕێت و ئەگەری هەیە پێكدادان بەهۆی بەرژەوەندییەكانەوە رووبدات. هەرچەندە خەونی كوردان بە نووسینی پشكێك لە مافەكانیان لە دەستوری نوێی سوریا ئەگەرێكی زۆر لاوازەو جێی متمانە نییە؛ چونكە نووسەرانی دەستوری نوێ كۆمەڵێك بەعسی رەگەزپەرست یان ئۆپۆزسیۆنی عروبی تەكفیرین كە لە ئێستاوە بە هەموو شێوەیەك مافی كوردبوون رەتدەكەنەوە، وێرای ئەوەش كەیسی كورد لە دیالۆگی نێونەتەوەیی دەخرێتە بەرباس و دوو رەهەندی لێدەكەوێتەوە: 
رەهەندی یەكەم: لە باگراوندی رەتكردنەوەی رووسیا بۆ هەر دەسەڵاتێكی فیدراڵی لە سوریا بۆ ئەوەی تەواوی جوگرافیای ناوچەكە بۆ خۆی قۆرخ بكات یان ئەوەتا هەموو هەوڵەكانی لێك هەڵدەوەشێنەوە، ناوچەی كوردی یان ئازادكراو لەلایەن هێزەكانی سوریای دیموكراتەوە ئێستا لەژێرۆ كۆنترۆڵی ئەمریكادایە، بەمەش ئەگەری دروستبوونی ناوچەیەكی فیدراڵی لە ئارادا دەبێت و رووسیا ناتوانێت تەواوی سوریا بخاتەوە ژێر ركێفی خۆیەوە، هەر بۆیە كەیسی كورد بە مەبەستی پاراستنی بەرژەوەندییەكان دەبێتە مەسەلەیەكی گرنگی گفتوگۆی نێوان روسیاو ئەمریكا. 
هەرچی رەهەندی دووەمە سەبارەت بە مەرامەكانی توركیایە لەناوچەكەو دەیەوێت ئەدلب و عەفرین بكاتە (82)ـەمین پارێزگای خۆی و رەنگە روو لە ویڵایەتی موسڵیش بكات كە ئەمەش بەهۆی هەندێك فاكتەرەوە لەلایەن روسیاوە رەتدەكرێتەوە، هەرچەندە بەنیازە لە ناتۆی دوور بخاتەوە، بەڵام نایەوێت توركیایەكی بەهێز لە ناوچەكە دروستبێتەوەو وەك سەردەمی عوسمانیەكان ململانێی لەگەڵ بكات، هەردوو لاش لەسەر ئەم مەبەستە كۆكن هەر بۆیە كەیسی كوردانی سوریا دەچێتە سەر مێزی گفتوگۆی سوریا.. و ئێرانیش لەو حاڵەتەدا ئامادەیی خۆی دەبێت، بەمەش لە هەردوو حاڵەتەكە بەشار ئەسەد ئامادەیی خۆی دەبێت و هەر پرۆژەیەك لە دەسەڵاتی مەركەزی حكومەتەكەی كەمبكاتەوە رەتیدەكاتەوە بە تایبەت ئەگەر بەندبێت بە مەسەلەی كوردەوە. بەڵام رەهەندی رەگەزپەرستی یان موزایەدەكردن بەسەر ئۆپۆزسۆنی رەتكەرەوەی مافەكانی كەمینەو نەتەوەكانی تر بە پاساوی نیشتمانپەروەری و هاوبەشی لە دەسەڵات كە هەردوولا لە رۆحی نەتەوەیی عروبی و ئیسلامی تەكفیریەوە سەرچاوەیان گرتووە كە جگە لە عەرەب و زمان و ئایینەكەیان هەموو ئەوانی تر رەتدەكەنەوە. ئینجا دەسەڵاتی ئەسەد گەر بتوانێت هیچ دەستەیەكی كوردی قبووڵناكات بەوەی حوكمڕانی خۆیان بكەن و روسیاش جاروبار ئەم پێشنیارەی بۆ دەكات. 
كەیسی كورد وێرای بایەخەكانی لە دیالۆگی داهاتووی سوریا لە نێوان ئەمریكاو رووسیا كە هێزە هەرێمایەتییەكان رۆڵیان تێدا دەبێت، بە نەرێنی بەسەر كوردا دەشكێتەوە ئەگەر پێشوەختە درك بە پێشهاتەكان نەكەن و رێگای جۆراوجۆر بەرەو ئامانجەكان نەدۆزنەوە لە كاتێكدا هەموو بوارەكان رەخساون و ئەگەر ئێمە لە ئاستی بەرپرسیارێتی نیشتمانی و نەتەوەیی نەبین و بڕیارەكانی خۆمان جێبەجێنەكەین و رێگە بۆ نزیكبوونەوەو بەرتەسكردنی ناكۆكیەكان نەكەینەوە، بێگومان نەوەكانی داهاتوو نەفرەتمان لێ دەكەن. 
لە جاران روونترو ئاشكراترە ئێستا روسیا بەپێی ویستی بەشار ئەسەد هیچ بەشداربوونێكی سیاسی لەگەڵ دەسەڵاتی پێ قبووڵ نابێت و بەمەش هیچ چارەسەرێكی سیاسی لە سوریا ئەنجامنادرێت و هەموو رێگەكان دەچنەوە سەر سەپاندنی هێزی سەربازی، ئەمەش تاكە شێوازی مامەڵەكردنی روسیاو لایەنگرانی و ئێرانە لەگەڵ ئۆپۆزسیۆن، ئەگەر زلهێزەكان لەناوچەكە بكشێنەوە وڵاتانی دەوروبەر بە هەمان لۆژیك مامەڵە لەگەڵ كورد دەكەن و دواجار درك بە قەبارەی گرفتە ناوخۆیی و دەرەكیەكانمان ناكەین.
هەردوو دیوی ئۆپۆزسیون و ئەسەد بە تەنها كەیسی كورد كۆیان دەكاتەوەو هەردوولا كۆكن لەسەر ئەوەی دەریدەبڕن، لە راستیدا هەردوكیان دوورووی رەگەزپەرستی عروبەچێتین و هەموو ئەو كۆنگرانەی كە هەر لە جنێفەوە تا ئەستانەو ئەوانی تر ئەنجامدران بەشێوەیەكی جدی كوردیان نەخستۆتە بەر باس، ئەوەی هەبوو موزایەدەكردن بووە بە كورد بۆ بەزاندنی دیوی بەرامبەرو هیچی تر، لە كاتێكدا هەموو كۆنگرەكان فریودانێك بوون بۆ تێپەڕاندنی كات، هەمووش بینیمان ئەوانەی لەو دوورووییە بەشداربوون هەر یەك لە توركیاو ئێران و سعودیەو قەتەربوون، بۆ زیاتر ئاشكرابوونی مەسەلەكە ئەمریكا زۆر بەدەگمەن بەشداری دەكرد. نەك لەبەر ئەوەی لەوان باشترە بەڵكو بەرژەوەندیەكانی پێویستی بەوەیە، چونكە دەزانێت ئۆپۆزسیۆن كەلێنی تێكەوتوەو لەلایەن تەكفیری، رەگەزپەرستی یان تیرۆرستەكانەوە قۆرخكراوە، زۆریش هەوڵیداوە ئۆپۆزسیۆنێكی بێگەرد بدۆزێتەوە، بەڵام شكستی خواردوەو پاشەكشەی لێیان كردووە، چونكە بۆی دەركەوت هاوشێوەی دەسەڵات ئۆپۆزسیۆنیش دەستی لەخوێنڕشتنی سوریەكان هەیەو هەوڵدەدەن ناكۆكی بخەنە نێوان هەردوو نەتەوەی كورد و عەرەب لە سوریا.
هێزە دەرەكیەكان بۆ مانەوە لەسەر خاكی سوریا زەمینەیان زۆرە، زەمینەی ئەمریكاش ناوچە كوردیەكانن و دوای خەرجكردنی زیاتر لە نیو ملیار دۆلار لە هەموو زەمینەكان ئێستا دەبێت مامەڵە لەگەڵ كورد بكات، لەگەڵ ئەوەش زەمینەی كورد پێویستی بە كۆمەڵە مەرجێكە لەگەڵ سیاسەتی ئەمریكا بگونجێت و دەیەوێت بزانێت چۆن بەرژەوەندیەكانی بپارێزێت، دواجار لە چەمكی سیاسی و سیستمی سەرمایەداری و دیموكراسی و قبوڵكردنی ئیدارەی هاوبەش سازش ناكات، بینیمان ئەمریكا چۆن بە ئاسانی دەسبەرداری ئۆپۆزسیۆن بوو، هاوبار وێرای ستراتیژیەتی بۆ گەیشتن بە كەناراوەكانی دەریای ناوەڕاست دەستی لە عەفرین و رۆژاوای فورات كشاندەوەو ئێستا دەستبەرداری ئۆپۆزسیۆنی دەرعا دەبێت وێرای ئەوەی بەپێی پێوەرو مەرجی ئەمریكا ناونراوە سوپای ئازاد، بەڵام هەمان پەیڕەوو رێبازەكانی تەكفیریەكانی هەیەو زانیاری تەواوی هەیە بە پەیوەندی پتەویان بە تیرۆستان و وڵاتانی پاڵپشتیكەر بە تیرۆرست، بە تایبەت قەتەرو سعودیە كە لە شەقامی ئەمریكی بە وەهابییەكان ناسراون، چونكە ئەمریكا لە دوای رووداوی یازدەی سێپتەمبەرەوە سەرەرای پەیوەندی ئاشكرایان لەگەڵ وڵاتانی كەنداو زۆر بە جوانی ناسنامەی تیرۆری ئیسلامی دەناسێت. هەر بۆیە ئامادەگی كورد لەم دۆخەدا لەگەڵ شەڕی ئێستای ئەمریكا لە سوریا گونجاوە، بەڵام لە قۆناغەكانی داهاتوودا واقع و دیوی كوردی بەشێوەیەكی تر دیاریدەكرێت، بە تایبەت توركیاو چەند وڵاتێكی عەرەبی و خودی بەشار ئەسەد كار لەسەر هەندێك مەسەلە دەكەن لەگەڵ بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا نەگونجێت و ئەمریكاش ناچاردەبێت لەبەر پاراستنی بەرژەوەندییەكانی دەسبەرداری كورد و رۆژهەڵاتی فورات بێت، بۆیە لەم روانگەیەوە كورد دەكەوێتە بەردەم دوو بژاردەو سێیەمی بۆ نییە، یان دەبێت دركی تەواو بەم مەسەلەیە بكات و لەناوچەكانی خۆیدا سیستمێكی دیموكراسی تۆكمەی هەبێت كە لە گۆڕەپانی ئەمریكی مایەی قبووڵكردن بێت، وەك ئاشكرایە لاف و گەزاف بە بانگەشەی دیموكراسی بە خودی ئەمریكیەكان نامۆیەو سوودی نییە، چونكە چاودێرە ئەمریكیەكان و ستراتیژیەتیان درك بە رووداوەكانی پشتی پەردەكان دەكەن، یان دەكرێت بە هەر شێوازێك بێت خۆمان لە ئەمریكا دووربخەینەوەو روو لە هاوپەیمانی رووسیا بكەین و رێگەكان بۆ گەیشتن بەوان بدۆزینەوە، یان ئەوەتا چارەنووسی رۆژهەڵاتی فورات هاوشێوەی دەرعاو عەفرین یان بە سیناریۆیەكی جیاوازتر بێت.
رووسیا یان بەشار ئەسەد هیچ هاوبەشێكی سیاسی لەسەر زەوی سوریا پێ قبووڵ نییە. بەتایبەت رۆژهەڵاتی فورات، نە دەرعاو نە ئەدلەبیش هەرگیز سەرچاوەی مەترسی نەبوونە، چونكە لە ساڵی 2015 ـەوە یەكلایی بۆتەوە، یەكەمیان بە رێككەوتنێك لەگەڵ ئەمریكاو ئەردەن كۆتایی هات، دووەمیشیان هەروەك ئەردۆغان دركی پێكردووە ئەگەر روسیا رازی بێت توركیا رادەستی هێزەكانی ئەسەدی دەكاتەوە، بەڵام ئەوەش دەزانێت داواكردنی ئەدلەب دوای تەواوبوونی دەرعا دێت و توركیاش ئەگەری هەیە بگەڕێتەوە بۆ ناو ناتۆ ئەگەرچی ئەم پڕۆسەیە ماوەیەكی زۆر درێژ دەخایەنێت، بۆیە دەبێت مانەوە لەو دوو ناوچەیە تەواوی زامن بكات و لە رۆژهەڵاتی فورات بمێنێتەوە كە هەموو هێزەكان بە ئامادەیی كورد كەڵەكەی لەسەر دەكەن یان بە غیابی كورد دەیخەنە بەر كۆمەڵێك بەرژەوەندی كە لەگەڵ خواستەكانی ئێمە نەگونجاو بێت، رەنگە ماددەكانی دەستووری داهاتوو باشترین نمونە بن. 
پیلانی رەتكردنەوەی ناوچەكانی كەمكردنی جەنگ كە لە كۆنگرەی ئەستانە لەسەری كۆكبوون و توركیا زۆر بە وردی قۆرخی كردو هەردوو شاری ئەدلەب و عەفرینی بەو هۆیەوە داگیركردو وەك شارێكی نارەسمی بۆ خۆی داناوە، ئێستا رێگە بە هاوڵاتیان و پەنابەرە سورییەكان دەدات بەبێ ڤیزە هاتوچۆی ئەو شارە بكەن، ئەوەش گەورەترین پیلان بوو دژی كورد، ئەگەرچی ئۆپۆزسیۆن دركی بەوە كردبوو بەڵام لە بەرژەوەندی توركیاو پشتكردنە گەلانی سوریا هەر بەشدارییان تێدا كرد، ئەوەی ئێستا لە دەرعا روودەدات بەشێك بووە لە پیلانەكانی كۆنگرەی ئەستانەو پێشتریش نەخشەی بۆ كێشرابوو، بەڵام دوای بنبڕكردنی رێكخراوە چەكدارییەكان سەری هەڵدا، خاڵی یەگلاكەرەوە كە هەموو وڵاتانی هاوبەش وێرای بێدەنگییان دەركەوت  زنجیرەیەك لە كۆنگرەی زۆر هیچ چارەسەرێكی سیاسی بۆ كێشەكان نەكراوە، بەڵكو هێزی سەربازی خۆی كۆتایی بە مەسەلەكان دێنێت، لە مەڕ مەسەلەی دەرعاو لە باگراوندی ئەم كەیسەش رێكەوتنێكی شاراوەهەیە لە نێوان ئەمریكاو رووسیا بۆ دوورخستنەوەی ئێران و حزبوڵا لە سنووری ئیسرائیل و هێزەكانی ئەمریكا دەسبەرداری سوپای ئازاد دەبێت، بێگومان توركیا هیچ رۆڵێكی نابێت جگە لەوەی كاتی بۆ رووخاندنی حەلەب و غۆتەو ئەوانی تر بانگەشەی مرۆیی دەكرد.
 بێ سێو دوو تاوانباران حوكمی مرۆڤایەتی دەكەن و هیچ دادپەروەرییەك لەسەر رووی زەوی بوونی نییە، تەنانەت ئایینەكانیش ناتوانن وەك خۆی جێبەجێی بكەن و رێساكانیان لەگەڵ پێوەری مرۆیی نەگونجاون، مرۆڤەكان وەك زۆربەی ئاژەڵەكان لە دارستانێكدا دەژین ناوی گۆی زەوییە، هیچ جیاوازییەك نییە لە ژینگەی ئاژەڵانی دارستانەكانی ئەفریقیاو دارستانی بەناو حكومەتەكان و رێكخراوە سیستماتیكیەكان، مانەوەی زۆردارانی هاوشێوەی بەسشار ئەسەد لە دەسەڵات و ئەوانەی بە پاساوی نابەجێ كار بۆ پارستنی دەكەن و ئەو وڵاتە عەرەبی و ئیسلامیانەی تەكفیریەكانیان خزاندە ناو شۆڕشەكانەوە راستییەكی تاڵن و لێی بوینەتەوە، گرنگ ئەوەیە لە داهاتوودا چۆن مامەڵە لەگەڵ تاوانبارێكی وەك ئەسەد دەكرێت. یان چۆن مشتومڕ لەگەڵ لایەنێكی تەكفیری و عرووبی دەكرێت و لە سوریای داهاتوو بە چ شێوازێك كار لەمەڕ مەسەلەی كورد دەكرێت؟ 

* نووسەرێكی رۆژئاوای كوردستانە نیشتەجێی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكایە.


‌ 122 جار بینراوه‌
06/10/2018
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
هیچ داتایه‌ک به‌رده‌ست نیه‌ .
Telerik
راپرسی
کێ بەرپرسە لەم دۆخەی ئێستای کوردستان؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved