نوێترین
لیژنه‌ هاوبه‌شه‌كانى سلێمانی هه‌شت كافتریا و خواردن و خواردنه‌وه‌ دادخەن   |    ئه‌ندامه‌ بندیواره‌كانی ئه‌نجومه‌نی پارێزگای كه‌ركوك ته‌واوی موچه‌و ئیمتیازاته‌كانیان وه‌رده‌گرن   |    به‌شی وێژه‌یی له‌ ئاماده‌ییه‌كانی كه‌ركوك له‌ مه‌ترسیدایه‌   |    هه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رێك خانه‌نشین بكرێت پۆسته‌كه‌ی له‌ده‌ست كورد ده‌رده‌چێت   |    به‌رپرسێكی یه‌كێتی : ئاساییكردنه‌وه‌ی دۆخی كه‌ركوك ته‌نها له‌سه‌ر كات ماوه‌   |    پرسی سكاڵا له‌سه‌ر پۆستی قایمقامی داقوق بۆ مانگێك دواده‌خرێت   |    هه‌فته‌ هه‌واڵـی كه‌ركوك   |    له‌م هه‌فته‌یه‌دا بڕیار له‌سه‌ر موچه‌ دزراوه‌كانی مامۆستایانی خورماتوو ده‌درێت   |    دۆزینه‌وه‌ی زیاتر له‌ 200 گۆڕی به‌ كۆمه‌ڵی سه‌رده‌می داعش له‌ عێراق   |    له‌ماوه‌ی شه‌ش مانگدا عه‌بدولمه‌هدی چوار هه‌زار پۆستی به‌وه‌كاله‌ت یه‌كلایده‌كاته‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
وتار
ئەركی رۆشنبیر لە نێوان كولتوری ئەدەبی و جیهانی سیاسیدا

عەبدولڕەحیم سەرەڕۆ


ن: معتز حیسو


و: عەبدولرەحیم سەرەڕۆ

كولتوور جێی بایەخی گەورەی هەمووانە بەوەی سەرچاوەی داهێنان و مەعریفەیەو زەمینەیەكی هەمەڕەنگی واقعێكی هەست پێكراوە كە لە رێگەیەوە واقعی كۆمەڵایەتی و ئابووری و سیاسی لە رووی مەعریفیەوە بەرجەستە دەكرێت، جا رۆشنبیر لە هەر چ پێگەیەكی كۆمەڵایەتیدا بێت پابەند دەبێت لەگەڵ ئەو ئامانجانەی لەگەڵ پێگەو بەرژەوەندی چینایەتی و كۆمەڵایەتیەكەی گونجاو بێت، هەروەك دەزانین كولتوور رەنگدانەوەیەكی تەواوی سیاسەتە بەوەی زەمینەی لەباری بەرهەمهێنانی فیكری سیاسی و زانستە تیۆرییەكانە كە بە هۆیەوە كاری سیاسی بەڕێوەدەچێت، هەربۆیە قۆناغی ئێستامان پێویستی بە كاری كولتووری پسپۆرانەو ئەكادیمییە كە كار بۆ پاڵپشتیكردنی كلۆجەكانی بەرهەمی زانستی بەكۆمەڵ دەكات و هەوڵدەدات بەشێوەیەكی قووڵ و بەرفراوان وۆرك شۆپی كولتووری بۆ خاوەن ئەزموون و پسپۆران و توێژەران بكاتەوەو ئەم پێداویستیەش بەبوونی كۆمەڵە هۆكارێكەوە هاتوون كە بریتییە لە یەكەم: نەبوونی كارایی كۆمەڵایەتی سیاسی هێزە سیاسیەكان و دووركەوتنەوەیان لە قاعیدەی جەماوەریی، دووەم: بنەمای تیۆری و فەلسەفی و زانستی بۆ بەشداریكردن لە سەرلەنوێ داڕشتنەوەی جومگەكانی ئالیەتی سیاسی، بە تایبەت دوای ئەوەی زۆربەی هێزە سیاسیەكان دەسبەرداری بیرمەندان و كارا ئاكتیفەكانیان بوون و بەپاساو یان بێ پاساو پەراوێزیان خستوون، هەرچی سێیەمە كە ئەویش هەر دەكەوێتە چوارچێوەی بایەخدان بە وۆركشۆپ و دامودەزگاییەوە بەوەی تواناو كاریگەری زیاتری هەیە بەسەر بەرهەمهێنانی زانستەكان، هاوبار كڕۆكی ناوەندەكانی لێكۆڵینەوەكانی دوارۆژە كە كۆمەڵگە لەرێیەوە چەندین لێكۆڵینەوەو توێژینەوەی تایبەت دەكات و دەبێتە بەشێك لە لێكجیاكردنەوەو شیكردنەوەی زانستیانەی واقعی كۆمەڵایەتی و میكانیزم و چۆنیەتیەكانی زاڵبوونی نەتەوە بەسەر قەیرانە كۆمەڵایەتیەكاندا دیاریدەكات، جگە لەوەش دیاردەی هەماهەنگی و گیانی هاوكاری هەمەلایەنە و رۆحی دیموكراسیزم بەرجەستە دەكات.
گریمان كۆمەڵگەی ئێمە بەدەست كۆمەڵێك گرفت و دووفاقی واقعیانەوە دەناڵێنێت كە هەر یەك لە بوارەكانی سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئابووری، كۆمەڵایەتی(خێزانی) و ئاكاری دەگرێتەوە.
بێگومان رۆشنبیر دواجار بەرهەمی كاراو یاخی كۆمەڵگەی هەراسان و دووفاقە، چونكە رۆشنبیر ناكرێت لە دەرەوەی چوارچێوەی كۆمەڵگەی لێوانلێو بە قەیران گوزەران بكات، ئیتر دەبێت وێرای رادەی زانیارییەكانی بۆ كێشە سیاسیەكان ئەو هەر گوزارشت لە بەرجەستەیی واقعی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەكەی خۆی دەكات، دواجار بەشێكی گەورەی گرفتەكانی رۆشنبیر لە شكست و هەڵبەزو دابەزو نوشوستەكان.. بەرهەمی واقعی كۆمەڵایەتی كۆمەڵگەیەكی شێواوی پڕ لە قەیرانە، وەك ئاشكرایە كە بەرهەمی زانستی دەكەوێتە ئەستۆی مرۆڤی بیرمەند و رۆشنبیر و دەبێ ئەركەكانی قورستر بن بەوەی هەمیشە ململانێ لەگەڵ خودی خۆی دەكات بەو ئاواتەی كە بەسەر ئەو دووفاقییە كۆمەڵایەتیانەدا زاڵ بێت كە كاریگەری راستەوخۆیان بەسەریەوە دەبێت و دواتر كاریگەری جۆراوجۆرو راستەوخۆی بەسەر بەرهەمە زانستی و ئاكارە سیاسیەكانیەوە دەبێت، ئەمەش پەیوەندی بەوەوە هەیە كە رۆشنبیر بەشێكی دیارو هەستپێكراوی پڕۆژە كۆمەڵایەتیە بەرجەستەكانە بۆ گۆڕینی بیرۆكەكان لە بوارێكی تیۆرییەوە بۆ هێزێكی مادی بەرجەستە بۆ بەردەوامی هەڵسوراندنی كاری سیاسی و گۆڕانكارییە كۆمەڵایەتییەكان، كە دەكرێت هەمیشە بكەوێتە پێش رووداوەكان و گرفتەكانی سەردەمی باوی خۆی. بەوەی كە رۆشنبیرو بیرۆكە نوێیەكان بەرهەمی جمكانەی یەك واقعی بەرجەستەن لە كۆمەڵگە، بەوەش توانای گۆڕینی بیرۆكەكان بۆ هێزی مادی خۆی لە بوونی فاكتەرە كۆمەڵایەتیەكاندا دەگرێتەوە كە درك دەكات بەوەی هەر بیرۆكەیەك كە رۆشنبیر لەرێی كاری سیاسیەوە پێشكەشی دەكات، بەرجەستەكردنی پرۆژەیەكی كۆمەڵایەتییە كە گوزارشت لە بەرژەوەندییە كۆمەڵایەتیەكان دەكات لە بوارەكانی ئازادی، دادوانی و كرانەوەدا، ئەم كۆڕانكاریانەش پەیوەستن بە توانای پێكهێنانە سیاسی و مەدەنییەكان لە دروستكردن و بەهێزكردنی رەگ و بنەواشە كۆمەڵایەتیەكان، هەر بەهەمان هۆكاری بابەتیانە سەبارەت بە پیادەكردنی كاری دیموكراسیانە رۆشنبیر لەو رێیەوە بنەما رەسەنەكانی سەرهەڵدان و پێشكەوتنی هەموو ئەو پێكهێنانەیە كە رەوشی كۆمەلایەتی پێ ئاكتیف دەبێت، جا ئەگەر وا نەبێت بۆشایی نێوان سیاسەت و كولتوور هەر وەك خۆی دەمێنێتەوە.
كولتوور بەبێ بوونی سیاسەت خەیاڵێكی رووتەو سیاسەتیش بێ كولتوور كارێكی كوێرانەیە، ئەوەی بۆ پێشخستن و كاراكردنی سیاسەت پێویستە دامەزراوەیەكی نوێی سیاسیە كە سەر بە پشكداری دیموكراسی بێت بۆ چینی رۆشنبیری پابەند بە كەیسەكانی مرۆڤ و نیشتمان. هەروەك د. تەییب تەیزینی ئاماژە بە زەڕورەتی سەرهەڵدان و پێشخستنی كاری فیكری و كولتووری دەدات لە رێگەی بەدامودەزگا كردنیانەوە، خاڵی وەرچەرخان لە بەدامودەزگاكردنی كاری زانستییانەی بەرهەمهێنی بیری سیاسی تیۆری خۆی لە پێكهێنانی وۆركشۆپی كولتوریدا دەبینێت كە بیر لە میكانیزمێكی دارێژراو دەكاتەوە بۆ بەرهەڵستكاریكردنی هەموو ئەو گرفت و كێشە واقعییە باوانەی كە لە رێگەی پێشكەوتن و كاراكردنی كاری سیاسی و فراوانكردنی مەیدانی بەرهەمی رۆشنگەری و كاركردن بۆ رەخساندنی ئەو پێگە كۆمەڵایەتیانەی كە بایەخ بە بواری رۆشنبیری دەكات و هاوكات بەپێی ( سەرەتای بیرۆكە كاركردنەو كۆتایی كاركردن سەرەتای بیرۆكەیەكی نوێیە) كار بۆ بەرزراگرتنی پرۆژە كولتوری وكۆمەڵایەتیەكان بكات.
لێرەوە پێویستە جەخت لە گرنگی مانەوەی بیری سیاسی بكەینەوە، چونكە دووركەوتنەوە لە مەیدانی كارو پیادەكردنی بەردەوام تاقە واتایەك دەبەخشێت كە كۆتایی هاتنی بوونیەتی، هەر لەم سۆنگەیەوە پێویستە كار بە بیركردنەوەو.. بیركردنەوە بە بنكەی كۆمەڵایەتی هەمەرەنگ و هەمەئیتنی دیموكراسیی لە رێگەی روبەروبونەوەی كێشە خودی و بابەتیەكان بكرێت كە لە پێكدادانە بابەتیەكانەوە بۆچۆنیەتی كاری سیاسی باو و باڵادەست ئاراستە دەكرێت.
جگە لەو هەموو كەیسە دژبەیەكانەی كە باسمان كرد رۆشنبیر بە گشتی و سیكولار بەتایبەتی لەم قۆناغەی ئێستادا لە لایەكەوە كەوتۆتە بەر دیاردەی هەڵكشانی بیری ئوسوڵی سەلەفی لەلایەكی تریشەوە روبەروی هەڵئاوسانی دەسەڵات بۆتەوە كە لایەنە سەرەكییەكانی دەكارن بیانكەن بە لێبوك لە شانۆی كاری دەسەڵاتداریی، هەر بۆیە جێی بایەخە جەخت لەسەر زەڕوورەتی هاندانی رۆشنبیری سیكولار لە كاری بەكۆمەڵدا بكرێت هاوبار لەرێگەی وۆركشۆپی دارێژراوەوە بەشداری پێ بكرێت لە دیاریكردنی قەیرانەكان و چۆنیەتی چارەسەركردنیان.
ئاشكرایە تا ئێستاش هەر رۆشنبیرێك كار لەسەر بنەماكانی فەلسەفەی ماركسی بكات بەهەموو لایەنە نیشتمانی و دیموكراسییەكانیەوە باشترین رۆشنبیرە كە كار بۆ بەرژەوەندی چینە چەوساوەكانی كۆمەڵگە دەكات، هەروەك گرنگی رۆشنبیر لەوەدایە كە بە بەرژەوەندییەكانی كۆمەڵگەوە پابەند بێت و توانای خوێندنەوەی واقعی هەبێت و جۆرەكانی فەلسەفەی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری دیاریبكات و چارەسەری گۆڕانكارییەكان و كەیسە سەردەمییەكان بە هەند وەربگرێت، هەر لەم گۆشەنیگایەوە دەبێت هەر چ گۆڕانكارییەك بەسەر فەلسەفەی ماركسیدا هاتوو دەكرێت وەك گۆڕانكارییەكی بابەتیانە بۆی بڕوانین بەوەی دەرەنجامی كۆمەڵە مەرجێكی مێژووین لەكاروانی سیاسیدا، بەڵام بەو مەرجەی ئامانجی سەرەكی رۆشنبیر پاراستنی مافەكانی چینی بەشخوارو بێت كە لە رێگەی سیستمی سەرمایەداری جیهانی و دەرهاویشتەكانیەوە كاریگەری بەسەر رەوشی ناوخۆی كۆمەڵگەی بەشمەینەتەوە هەبووە.
رۆشنبیری هەر ئەوە نییە كار بۆ بونیادنانی بابەتیانەی رۆڵی سیاسەت بكات، بەڵكو دەبێت كەشی سیاسی لێوانلێو لە توندوتیژی و قۆرخكردن و براگماتی هەلپەرستانە بگۆڕێتەوە بە رەوشی سیاسی سەر بە بەهای ئەخلاقی و راستگۆیی لە كاركردن و تێپەڕاندنی بیرۆكەی تاكەكەسی و نەخۆشیەكانی خودپەسەندی كەڵەكەبوو بەهۆی هەمەلایەنی دیموكراسی تا دەگاتە ئاستی بابەتیانەی گۆڕانكاری و پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی، كە لەو رێگەیەوە دەكرێت نەخشەرێگای دەسكەوتە كۆمەڵایەتیەكان لە بۆتەی نیشتمانی و دیموكراسیدا بەرجەستەبكرێت و لەپێناوی هەڵوێستێكی زانستیانە و سیاسیانەی دەسەڵات بەهەموو جومگەكانیەوە كارا بكرێت.
رۆشنبیری پابەند بە كێشەكانی كۆمەڵگەو چالاكییە نیشتمانی و دیموكراسیەكان بە هەوڵدان بۆ هاندانی هێزە سیاسیەكان لەرێگەی هەماهەنگی و هاوكاری و هەنگاونانی بەردەوامەوە بەرەو كاری دیموكراسییانە بوونی خۆی بەرجەستەدەكات، دانپێنان بە هەمەرەنگی و جیاوازی بیرو بۆچوون لە بۆتەی یەكریزی و هاوپەیمانێتی و نەهێشتنی بیری یەكلایەنەی باڵادەست كە دواجار رادیكال و توتالیزم بەرهەمدێنێت و دوور كەوتنەوە لە فیكری گشتگیركاری و گواستنەوە بەرەو چەسپاندنی چەمكە مەعرفی و بابەتیەكان.. تا ببێتە هەوێنی گوزارشتكردن لە واقعێكی نوێی دیاریكراو.. زۆر پێویستە كێشەكان لەسەر بنەمای تیۆری فیكری و مەعریفی هاوشانی دیالیكتی چەمكی سیاسی و كاری دیموكراسی بنبڕبكرێن و كار بۆ چەمكی هەمەرەنگی مەدەنی سیكولاری بابەتیانە بە ئەنجام بگەیەنێت.

سەرچاوە: الحوار المتمدن-العدد: 2306

‌ 1513 جار بینراوه‌
17/01/2016
Print Friendly and PDF
بابەتەکانی تری نوسەر
Telerik
راپرسی
?? ?????????? ??????? ???? ?? ??? ???? ??????

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved