»  باران
گرنگی ژن لە ناوەندی بڕیاردا
د. مەدیحە سۆفی / ئەڵمانیا


لە دوای تەواوبوونی شەڕی جیهانی دووەم، نێو شارەكانی ئەڵمانیا تەنها بریتی بوو لە گۆڕەپانی خاشاك و دیواری ڕوخاو و خانوی خاپوركراو و تەنانەت شەقامەكانی بە كەڵكی پیادەڕەویش نەدەهاتن، جگە لە پاشماوەی شەڕ و هێرشی هاوپەیمانەكان بۆ سەر تەواوی شارەكان، هیچ كونجێك و هیچ چوار دیوارێك بە پێوە نەمابوو، ئەوەی لە نێو شارەكانیش زیندوو بوون، ژن و مناڵ و پیر و پەكەوتە و برینداری شەڕ بوون، پیاوەكانیش زۆربەیان ببونە قوربانی شەڕ، بەڕێوەبردنی وڵات كەوتە دەست دەوڵەتە براوەكان، ئەمریكا و بەڕیتانیا و فەڕەنسا و یەكێتی سۆڤیەتی ئەوكاتە.
لەگەڵ تەواوبوونی شەڕ و بۆ سەرلەنوێ ئاوەدانكردنەوەی شارەكان و پاكردنەوە و لابردنی پاشماوەی ئەو وێرانەیە، بڕیاردرا هەموو ژنان و كچانی ئەڵمانیا لە تەمەنی نێوان ( ١٥- ٦٥ ) ساڵیدا وەكو خۆبەخش كاری كرێكاری بكەن و بەرد و خۆڵ و خاشاكی ئەو وێرانەیە كۆبكەنەوە و سەرلەنوێ ڕێگای نێو شەقامەكان بۆهاتوچۆ بكرێنەوە و كۆڵانەكان بناسرێنەوە و بنمیچەكان دوبارە جواردیوارەكانیان لە خۆ بگرن، هەر كەسێكیش لەم كارە یاخی بوایە، ئەوە ئابونەی خۆراكی لێ كەم دەكرایەوە یا بێبەش دەبوو لێی، بۆیە بەتایبەت ئەوانەی خاوەنی مناڵ بوون، بۆ بەدەستهێنانی قوتی خێزانەكەیان ناچاری كاركردن بوون،
ڕاستە لەسەر بنەمای هەرەوەزی و هاوكاری و هەست بە لێپرسینەوەدا، كە جارجار وەكو حاڵەتێكی نائاسایی یا سەپێنراو دێنەپێش، دەتوانرێ گۆڕانی زۆر لە بارودۆخی هەنوكەیی ئەو شوێنە بكرێ، دەتوانرێ هێزی نوستوو و هێزی خۆبەخش و هێزی متبووی ژنانی دڵسۆز بەئاگا بهێنرێنەوە و لە قۆناغێكی دێریكراودا ببنە مایەی هەستانەوە و ئاوەدانكردنەوە و لەگەڵ ڕێڕەوی داهاتوودا ڕایەڵ بكرێن، یا ببنە دینەمۆی زیندوكردنەوەی بەها و ویستە كەڵەكەبووەكان، بەڵام لەكوردستاندا بە گشتی هەموو كونجێكی لە دێرینەوە خاوەن كۆمەڵێ كەسایەتی بە توانا و بەهرەدارە، چ لە ڕووی هونەریەوە یا لە ڕووی كولتوری و ڕوشنبیریەوە بێت بە ژنانیشەوە، ئەم توانایانەش بنەمای خۆماڵیبوون و ڕەسەنایەتی و جێگیربوونی هزر و كولتور و وابەستەبوونە بەو زێدەی مرۆڤ تێیدا گەشەی كردووە و دەبێتە چەقی ڕەسەنایەتی خۆی و ڕەنگـدانەوەی لەسەر هاتنەوەكایەی نەوەی هاوشێوە و هاوبیر و بەتوانا دەبێت، لێرەدا قسە لەسەر چۆنیەتی كاریگەری ئەو ڕەسەنایەتیەیە لەو نێوەندەدا، قسە لەسەر ویستی جەماوەر و وەسێتی قوربانیانی نێو گوڕستانەكانە، قسە لەسەر ڕادە و بڕی كاریگەری ڕۆشنبیریە لەسەر تەواوی توێژەكان، قسە لەسەر هەستانەوە و زیندووكردنەوەی ئەو هەوڵە نیوەچڵە و چەكەرەكردنی ئەو نەمامانەیە كە دەبنە پەرژینی پاراستنی سەنگی ئەو گۆڕانكاریانەی ناخی تاك داوای دەكات و دەیەوێت، دواجار قسەكردنە لەسەر ژنان و كچانی بەتوانا و بەهەیبەت و داڕوخانی ئەو شورایەی زیاتر لە بیست و حەوت ساڵە لەم نیشتیماندا كار بۆ شكانەوەی كەسێتی بێ پاڵپشتی حیزب و بەرەودواچوونی بیر و بیركردنەوە و نوقمبوون لە خورافات و خۆبەستنەوە بە نەریتی نەشیاو بۆ ئەمڕۆ، و هەوڵدانە بۆ زیندەچاڵكردنی تەواوی تواناكانی ژنان و بەشداریكردنیان لە نوێخوازی.
ژنان كۆڵەكەی زیندوبوونەوەن، شادەماری بەردەوامین، بوونی ژنانی وشیار و ئازا لە كۆمەڵگادا و هاوبەشی كردنیان لە پەروەردەكردنی كۆمەڵگادا، كە من لە بوونی ئەو ژنە بەتوانایانە زۆر دڵنیام، كۆمەلێ گرفتی داهاتوو چارەسەر دەكات، چ بۆ تاك چ بۆ خێزان چ بۆ ژینگەی كۆمەڵگا، هاتنە مەیدانی ئەوان یا بوونیان لە مەیدانی گۆڕانكاری پێویستیەكی هەنوكەییە، لە مێژووی بزوتنەوەی ژنانی ئەوروپا و بە تایبەت لە ئەڵمانیادا، هەمیشە حكومەت ڕوبەڕووی ڕەخنە دەكرێتەوە و دەوترێت كە بە پاڵپشتی هێزی بازووی ژنان توانرا ئەڵمانیا سەرلەنوێ ڕێچكەی خۆی بگرێ و وێرانە و شارە خاپورەكانی لە خاشاكی شەڕ پاك بكرێنەوە و وە هەر ژنانیش بوون بەتەنها توانیان قوتی خێزان و مناڵ و دایك و باوكیان لە سەردەمی دوای شەڕ پەیدا بكەن، بەڵام لەچاو ئەو پاڵپشتیكردنەی ژنان بۆ دەوڵەت و ئەو كارە قورس و زەحمەتەی ئەوان، هێشتا مافی تەواویان لە زۆر ڕووەوە یەكسان نیە، بۆیە بڕیاری بزوتنەوەكانی ژنان لەوكاتەدا ئەوە بوو، كە دەبێ پێگەی ژنان لە ناوەندی بڕیاردا سەنگی هەبێ و دەبێ ژن لە بازنەی سەرەوەی حكومڕانیدا شوێنی هەبێ و بتوانێ گۆڕانكاری بنەڕەتی لە بڕیار و مەرج و یاسا سەپێنراوەكاندا هەبێ، دەبێ نوێنەری ژن لە نێو ژانی ژنانەوە هەڵقوڵێ، دەبێ پرۆسەی هەڵبژاردنی ژن لە ناوەندی بڕیار و لە چەقی لێپرسراویدا ڕێژەیەكی وای هەبێت كە لە ڕەخساندنی گۆڕانی نێو كۆمەڵگادا ڕۆڵ و دەنگ و متمانەی هەبێت.
لە كوردستاندا بە گشتی، هیچ كەموكوڕیەك لە بوونی ژن و بڕوانامە و توانا و ئامادەیی ژن بۆ چوونە نیو ناوەندی بڕیار نیە، كەموكوڕیەكە لە ڕوانگەی حزب و لە قۆرخكردنی حزبە بۆ جێگە و پێگە سەرەكیەكان، كەموكوڕیەكە لە ڕوانگەی نیوەكەی دیكەی كۆمەڵگایە كە ڕوانگەیەكی نەخۆشە، لە بنەمای پەروەردەكردنی هەر تاكێكیەتی، لەو حیبری سەر كاغەزەیە كە پەیڕەوپرۆگرامەكانی پێ پڕ دەكەنەوە، لەو كاڵای هزر و بۆچوونەیە كە قەوزە لێی دەدا و ناگۆڕڕێت، لەو ژمارەیەیە كە هەر بۆ ڕواڵەت دەیڵێن، بە كورتی ڕاچڵەكان و بەخۆداهاتنەوەی هەموو كەسێك لە ئێمە چەند زوو بێت ئەوەندە درەنگە، لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەنگاونان سەختە، بەڵام ویست لەسەر هەنگاونان بەرنامەیەكی زانستیە و تێهەڵكێشە لە كۆمەڵێ بواری زانستی دەروونی و كۆمەڵایەتی و سیاسی و دارایی و ئاینی و ڕۆشنبیری، كە ئەم بەرنامە تێهەڵكێشە بووە وانەی ڕۆژانەی پەروەردەیی و بووە هۆكار بۆ كامڵبوونی تێگەیشتن لەو بۆچوونەی ( یەكسانی كار و مافی مرۆڤ و ڕەگەز ) ی تیادا بەرجەستە بكرێ و بووە پرۆژەیەكی سادەی پەیڕەوكراو، ئەوسا هەنگاو ئاسانتر و گرێكوێرە كەمتر و بازدان بەسەر وردە گرفتی ڕۆژانەش دەچێتە قاوغی ئاسانكاریەوە.
مرۆڤ ئیرادەو ویستە، بەرنامە و بڕوایە، پلان و پەیڕەوە، دووربینی و كاركردنە، دەبێ لە ژێر سایەی یەكسانی و مافی مرۆڤ و ترازووی دادپەروەریدا ڕەشماڵی گۆڕانكاریەكان هەڵدەین، ئەوەی لە پلانی سیاسی و ئابووری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بە كوردستانیشەوە غائیبە، هەر لەبەر بوونی پاڵپشتی خێڵەكی و خۆشەویستی كورسی و گەورەیی ( أنا العلیا ) ی سیاسیە دواكەوتووەكانە، كە ئابووری قۆرخ دەكەن و دەیكەنە دەسەڵاتی سیاسی و وا لە جەماوەر دەكەن مل كەچ بكا و بێدەنگ بێ.



‌ 127 جار بینراوه‌
10/6/2018 9:28:49 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved