نوێترین
100 كه‌سایه‌تی داوا ده‌كه‌ن كه‌یسی 16ی ئۆكتۆبه‌ر ببرێته‌ دادگا   |    سوپای عێراق چه‌ند شوێنه‌وارێكی كه‌ركوك ده‌كاته‌ شوێنی مانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی   |    حوكمی حه‌وت ساڵ زیندانی بۆ سێ كارمه‌ندی تاپۆ له‌ كه‌ركوك ده‌رده‌كرێت   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    یه‌كه‌مین وه‌زیری حكومه‌تی هه‌رێم له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ سه‌ردانی كه‌ركوكی كرد    |    به‌به‌شداری سلێمانی فێستیڤاڵی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    لیژنه‌ی كشتوكاڵ: رێگری له‌ هاورده‌كردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ ناكه‌ین كه‌ له‌ناوخۆ به‌رهه‌مناهێنرێن   |    په‌رله‌مان كار بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ی كرێكاران ده‌كات   |    لیژنه‌ی خزمه‌تگوزاری داواده‌كات فۆرمی خۆراك نه‌مێنێت و هاوڵاتیان له‌جێی قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
»  پەڕەموچ
گه‌مه‌ی زمانیی له‌ قه‌سیده‌ی (سینۆرینا)..
هه‌ڤاڵ دارا


له‌ دوای بڵاوبونه‌وه‌ی به‌شێك له‌ قه‌صیده‌یی سینۆرینایی شاعیریی لاو(محمد لقمان)، له‌ ژماره‌ پێنجی رۆژنامه‌ی(الجمیع)دا، كه‌ هه‌ستمكرد كه‌ زمانی شیعریی و گه‌مه‌كان به‌ ووشه‌،هانت ده‌دات زیاتر له‌ جارێك ئه‌م قه‌صیده‌ پایزییه‌ بخوێنیته‌وه‌ چونكه‌ وه‌ك ده‌زانین زمانی شیعر چ جوانییه‌ك به‌ ڕسته‌ و ده‌بڕینه‌ شیعرییه‌كان ده‌دات، وه‌ك له‌تیف هه‌ڵمه‌ت ده‌ڵێت( سه‌ركه‌وتنی هۆنراوه‌یه‌ك له‌وه‌دایه‌ كه‌ شاعیر بتوانێ وشه‌كان به‌شێوه‌یه‌كی نوێ دابڕێژێ...)، وه‌ك ده‌زانین زمانی شیعریی جیاوازه‌ له‌ زمانی ئاسایی رۆژانه‌ كه‌ خه‌ڵكی بۆ به‌ڕێكردن و گه‌یاندنی په‌یامه‌ ئاساییه‌ دوباره‌ و به‌رده‌وامه‌كانی كه‌ له‌ ژێر ئه‌و مانا فه‌رهه‌نگییه‌ی كه‌ دیاریی كراوه‌ به‌كاری دێنێـت ، به‌ڵام شاعیر و زمانی شیعر جودان له‌و به‌كارهێنانه‌ی ڕۆژانه‌ و ده‌كه‌ونه‌ چوارچێوه‌ی زمانێكی تایبه‌تییه‌وه‌،(زمانی ئه‌ده‌بی، زمانێكی تایبه‌تییه‌ هه‌رله‌به‌ر ئه‌وه‌ش هونه‌ری به‌كارهێنانی ته‌نهاله‌ده‌ست ئه‌وكه‌سانه‌دێت كه‌به‌هره‌ی نوسین و شاعیرێتییان تیادایه‌)، واته‌ ده‌بێت بڵێین ئه‌م یاریكردنه‌ به‌وشه‌كان و دروستكردنی ئه‌م تێفكرینه‌ كه‌ شاعیر پێیهه‌ڵده‌ستێت كه‌ تێكستێكمان بۆ دروستده‌كات، زمانێكی تایبه‌تییه‌ وه‌ك زمانی فه‌رهه‌نگی ئاسایی نیه‌، بۆ دروستكردنی ئه‌م داهێنانه‌ كه‌ زمان ده‌رچه‌یه‌كه‌ هه‌رشاعیرێك زمانێكی تایبه‌ت به‌ خۆی هه‌یه‌، لایه‌نی ده‌رونیی و ئه‌و تواناتایبه‌تییه‌ی كه‌ شاعیر هه‌یه‌تی به‌دڵنیایی كاریگه‌ری ده‌كاته‌ سه‌رئه‌م لایه‌نه‌، ئه‌م داهێنانه‌ش كه‌ وتمان تایبه‌تییه‌ به‌ شاعیران و هه‌رشاعیرێكیش جیاوازه‌ له‌م ده‌ربڕینه‌ ئه‌ویش له‌سه‌ر ئه‌م لایه‌نانه‌ ئیش ده‌كات، لادان له‌ مانا ئاساییه‌كه‌ی كه‌ له‌فه‌رهه‌نگ به‌ وشه‌كان ده‌درێـت، وه‌ك شاعیر لێره‌دا ده‌ڵێـت:
 یارپێم ده‌ڵێ..
من ئه‌و زه‌رده‌ په‌رییه‌م خۆش ده‌وێ،
كه‌ ئێواران پایزم پێده‌ناسێنێ. 
وه‌ك ده‌زانین په‌ری هه‌رده‌م به‌ نیشانه‌یه‌كی سپی و سه‌ره‌تایه‌كی ئاشتی ناسراوه‌، به‌ڵام ده‌بینین شاعیر لێره‌دا جیاوازتر له‌ مانا فه‌رهه‌نگییه‌كه‌ی هاتووه‌(په‌ری) به‌ پایزكردووه‌، پاشان ڕه‌نگی زه‌ردی پێبه‌خشیوه‌، ئه‌مه‌ش لادانه‌ له‌ماناگشتییه‌كه‌ی په‌ری، پێشمان ده‌ڵێت پایزانیش په‌رییه‌كانمان هه‌ڵده‌وه‌رن وه‌ك گه‌ڵاكان كه‌ زه‌رد ده‌بن، دواتر توانیویه‌تی داهێنان بكات مانایه‌كی نوێشمان پێببه‌خشێـت، كه‌ ده‌ڵێـت:
به‌رله‌ ئاوابوونی،تنۆك تنۆك
جوانی ده‌به‌خشێ.
 دیسان هاتووه‌(په‌ری) كردووه‌ به‌(پایز) و پێش ئاوابونی ئه‌م په‌رییه‌ پایزییه‌، كه‌ پڕاوپڕه‌ له‌ وه‌رین و نائومێدی، كه‌ له‌ژیانی رۆژانه‌ماندا كه‌ گه‌ڵای پایز وه‌ریی مانای غه‌زان و مردنه‌، به‌ڵام شاعیر دێت و به‌رله‌ئاوابونی كه‌ پێش مردنیه‌تی، كه‌ ده‌زانین مردن واته‌ گریان و شین، كه‌چی پێمان ده‌ڵێت ئه‌م مردنه‌ وه‌ك مردنی ئاسایی و مانا فه‌رهه‌نگییه‌كه‌ی رۆژانه‌ نییه‌، مردنی گه‌ڵاش جوانیمان پێده‌به‌خشێت.
من وه‌كو خۆم هه‌رده‌م ره‌خنه‌م له‌ شاعیران گرتووه‌ ته‌نها له‌پێناوی شیعریكی جوان وه‌كو جه‌لادێك به‌دیار جه‌سته‌ی گه‌ڵایه‌كه‌وه‌ چێژوه‌رده‌گرن، ئه‌م دیمه‌نه‌ هه‌مان مردنی بیرم خسته‌وه‌، كه‌ توانیویه‌تی به‌یاریكردن به‌ وشه‌كان داهێنان بكات، نهێنی شیعریش ئاله‌مه‌دایه‌، واته‌ خاسیه‌تی شیعری له‌ده‌ربڕینی ئه‌وجیهانه‌دایه‌ كه‌ زمانی ئاسایی به‌رامبه‌ری ده‌سته‌ پاچه‌ ده‌وه‌ستێت و ناتوانێت ده‌ری ببڕێ.....)، وه‌ك له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی به‌ زمانێكی گشتی بڵێـت(( په‌رییه‌ ڕه‌نگ زه‌رده‌كه‌ كه‌ ئیواران پایزم پێده‌ناسێنێت....)، دێت به‌ئه‌م ده‌ربڕینه‌ ناسكه‌ توانا زمانییه‌كه‌ی خۆیمان بۆ ده‌رده‌خات.
زمانی شیعری ناتوانێت به‌ ئه‌و شێوه‌یه‌یی زمانی گشتی كه‌ خه‌ڵك ئاخاوتنی پێده‌كه‌ن تاراده‌یه‌ك چه‌قبه‌ستووبێت له‌ روی داهێنانی مانای تازه‌و دروستكردنی تێگه‌یشتی تازه‌وه‌، له‌كاتی به‌ركه‌وتنمان به‌مانای وشه‌كان له‌ نێو تێكسته‌ شیعرییه‌كان تێده‌گه‌ین كه‌ زمان هه‌رده‌م له‌ نوێبونه‌وه‌دایه‌، كه‌ ده‌ڵێین زمان( پێویستی به‌ بوژانه‌وه‌یه‌ی به‌رده‌وام هه‌یه‌ بۆئه‌وه‌ی وشك نه‌بێته‌وه‌و نه‌زۆك نه‌بێت و شیعریش ئه‌وسه‌رچاوه‌سه‌ره‌كییه‌ كه‌ زمان ده‌پارێزێت و نوێی ده‌كاته‌وه‌)، شاعیر له‌م پارچه‌ ناسكه‌دا هه‌وڵده‌دات و ده‌ڵێــت:
یارپێم ده‌ڵێ..
من ئه‌و پایزه‌م خۆش ده‌وێ،
كه‌ هه‌ڵدێ،
خه‌می وه‌رزه‌كانی دیم بۆئه‌وه‌رێنێ،
ده‌بینین كوڕه‌ پایزییه‌كه‌ هه‌وڵده‌دات له‌ رێگه‌ی زمانی شیعرییه‌وه‌، ئه‌م نوێكردنه‌وه‌ی زمان و هه‌وڵدان بۆ دروستكردنه‌ی وێنه‌یه‌كی شیعری جوان، كه‌ توانا كه‌سییه‌كه‌ی خۆیمان پێده‌ناسێنیت و پایزبارانمان ده‌كات و خۆشه‌ویستی خۆیمان بۆ ده‌رده‌بڕێت كه‌ یار پێیده‌ڵێـت،( من ئه‌و پایزه‌م خۆش ده‌وێ،
كه‌ هه‌ڵدێ)، ده‌زانین مانگ هه‌ڵدیت نه‌وه‌كو پایز، دیسانه‌وه‌ ئاودێری زمان ده‌كات و گه‌شه‌ی پێده‌دات، كه‌ مانگ و پایزمان بۆ تێكه‌ڵ ده‌كات، دڵنیام پێشمان ده‌ڵێت مانگیش هه‌ڵده‌وه‌رێت چونكه‌ یاریكردن به‌ سیفه‌تی ماده‌كان ده‌كات، دواتر به‌رده‌وام ده‌بێت و غه‌می وه‌رزه‌كانی تریش له‌م گه‌ڵا رێزانه‌ی مانگدا به‌ده‌م پایزه‌وه‌ ئه‌وه‌رێنێت، ئه‌م شه‌ڕی سیفات و گواستنه‌وه‌یان ته‌نها بۆئه‌وه‌یه‌ پێمان بڵیـت زمانی شیعریی من، زمانێكی پایزییه‌ كه‌ گشت ژیان غه‌زان ببێت، له‌گه‌ڵاكانی سینۆیناتان پێده‌ناسینم كه‌ ڕه‌مزێكه‌ له‌ دڵی پایزدا،كه‌ شاعیر ده‌ڵێـــــــــــــت:
ئه‌و پێم ده‌ڵێ..
جیاوازله‌گه‌ڵ وه‌رزه‌كاندا،
ئه‌م زه‌رده‌،په‌رییه‌،هه‌وینی
ناسینی جوانی و پێكه‌نینه‌كانه‌ و
گشت مرۆڤه‌كان،خاڵی ده‌كاته‌ وه‌
له‌ بوغز و ناشرینی ژین.
ده‌ڵێــت كه‌ ژیان چه‌ند پایزی بێت به‌ سینۆریناكه‌ی خۆم كه‌ پڕه‌ له‌ زه‌ردی، زه‌ردیش جوانی له‌مانگه‌وه‌ وه‌رگرتوه‌، سه‌ره‌تایه‌كه‌ بۆ ناسینی جوانی و پێكه‌نین، گشت مرۆڤایه‌تی پاك ده‌كاته‌وه‌ له‌ ڕه‌نگی تر، ئه‌مه‌ یه‌كێك له‌ گه‌مه‌ زمانیه‌كانی تره‌ پێمان ده‌ڵێت ڕه‌نگی پایز ئاسوده‌ییه‌ نه‌وه‌ك ڕه‌نگی گوڵێك كه‌ ڕه‌نگی سوره‌ كه‌به‌ نیشانه‌ی خوێن پێمان ده‌ناسێنیت،كه‌ شیعر(زمانێكی هونه‌رییه‌ و ده‌بێ به‌هۆی به‌كارهێنانی جۆرێك له‌ هێمامانایه‌كی تایبه‌تی ببه‌خشێـت،لێره‌دا زمانی شیعر ئه‌و زمانه‌یه‌ كه‌كۆمه‌ڵه‌ خاسیه‌تێكی زمانه‌وانی ده‌بێت)، ئه‌م هێما نوستوانه‌ به‌ زمانێكی تاڕاده‌یه‌كی ئاسان ئه‌م په‌یامه‌ی هه‌ڵگرتووه‌. 
داهێنان له‌و ده‌كات كه‌ هه‌وڵده‌دات پێمان بڵێت كه‌ پایز هات و
ه‌رزی له‌دایكبونی شیعره‌، شیعروه‌كو كۆرپه‌یه‌ك وه‌رزی بۆ دیاری ده‌كات چونكه‌ ئازیزانمان له‌ وه‌رزی پایز له‌ دایك ده‌بن و له‌م وه‌رزه‌شدا ده‌مرن، به‌ مناڵاكردنی پایز وه‌كو كۆرپه‌یه‌ك كه‌ ده‌ڵێـت:
یار هه‌ر پێمده‌ڵێ...
ئه‌وه‌ پایزه‌ وه‌رزی له‌دایكبوونی شیعره‌ و
ئینجانه‌كانی نێوپه‌نجه‌ره‌كان پڕده‌كات له‌وشه‌،
دیاریكردنی وه‌رز بۆ له‌ دایكبونی شیعر، پڕكردنی ئه‌م ئینجانانه‌ كه‌ مانای ژیان ده‌دات، دێت شاعیر ژیانمان پڕده‌كات له‌ شیعر، واته‌ پێناسه‌ی شیعرمان بۆ ده‌كات كه‌ یه‌كێك له‌ ئه‌دگاره‌كانی پڕكردنه‌وه‌ی جوانیه‌كانی ژیانه‌ به‌ شیعر، كه‌ ده‌زانین شیعر پڕه‌ له‌ ئیستاتیكا، ژیانیش به‌ شیعره‌وه‌ جوانه‌،شیعریش واته‌ وشه‌، له‌ كۆتایی پێمان ده‌ڵێت وشه‌ واته‌ گشت ژیان، ئه‌مه‌ش داهێنانێكی تری زمانییه‌ له‌ جیاتی به‌ رسته‌یه‌كی ساده‌ پێمان بڵێت( ژیان به‌ وشه‌كانه‌وه‌ به‌نده‌)، دیت و ئه‌و دونیا فراوانه‌ی شیعرمان بۆ ده‌كاته‌ رۆڤارێك بۆ تێگه‌یشتن له‌ ژیان، به‌رده‌وام بونی له‌سه‌ر زه‌ردكردنی پایز و ره‌مزبارانكردنی وشه‌كان، ئه‌م پایزه‌ په‌یامه‌ بۆ یار ده‌نێرێت و ده‌ڵێــــت:
 له‌ بری زه‌رده‌ په‌رییه‌كان،له‌بری زه‌ردی پایز،
زه‌ردی كراسێكم له‌ زه‌ردی پایزبۆت دزیوه‌،
ره‌نگی هه‌مان ئه‌و ستیانه‌یه‌ كه‌ له‌ پایز،
به‌ته‌نافی نێوان خۆتان و دراوسیێ زه‌رده‌فڕیوه‌كه‌تان
كه‌به‌ په‌تی زۆڵفت هه‌ڵتواسیبوو ، مردوو شۆر دیاربوو،
به‌ دیاری بۆتم كڕیبوو،
پێش كۆتاپه‌یامی دێت ده‌ست بۆ لایه‌نێك ده‌بات ئه‌وه‌ لایه‌نێكی قه‌ده‌غه‌یه‌ له‌نێو كۆمه‌ڵگای كوردیدا ئه‌ویش ستیانه‌، هه‌وڵاَده‌دات له‌ڕێگه‌ی ئه‌م جاره‌یان له‌ جیاتی دیارییه‌ك بۆ یار، گه‌یاندنی په‌یامێك بۆ مه‌عشوق، تێپه‌رینه‌ له‌و مانا كلاسیكییه‌ی كه‌له‌ نێوان عاشق و مه‌عشوق ده‌بێت ته‌نها به‌س دڵ بكرێته‌ دیاری نێوانیان، دڵ و ستیانمان بۆ ده‌كاته‌ بۆته‌ی یه‌ك مه‌به‌سته‌وه‌یه‌ ئه‌ویش به‌خشینی خۆشییه‌كی پایزییه‌ به‌ یار، پاشان به‌ زمانێكی سه‌رده‌می ئیستا دێت ئه‌و زوڵفه‌ی كه‌ له‌ شیعری كلاسیكدا كه‌ هه‌رده‌م عاشقی پێده‌كرا به‌دارا ئه‌م به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ به‌ مردووی له‌ قه‌ڵه‌م ده‌كات، گرینگیدان به‌ زمانی سه‌رده‌م وه‌ك یه‌كێك له‌ بنه‌ماكانی زمانی شیعری هه‌رقۆناغێك دێته‌ ژماردن له‌ كۆتا په‌یامیدا پێمانده‌ڵێــــــــت:
من به‌ هه‌ڵهاتنی تۆ دیمه‌وه‌ نێو پانتاییه‌كانی
وجود و هه‌م دیسان وون ده‌بمه‌وه‌له‌نێوتۆدا،
ئه‌ی كچه‌پایزه‌كه‌ی ستیان پایزی.
من ده‌زانم،
هاتنی تۆ هه‌وێنی پێكه‌نینه‌كانمه‌ و
كه‌تۆدیت پایزیش زه‌رد هه‌ڵده‌گه‌رێت،
منیش خاڵی ده‌بمه‌وه‌ له‌ خۆم.
ئه‌ی كچه‌ پایزیه‌،نادیاره‌كه‌
پیت به‌پیتی ناوت.گه‌ڵا رێزانی
پایز،تێكه‌ڵ به‌ زولف و ستیان ده‌بێت و
خه‌یاڵه‌كانم سكپڕده‌كه‌ی به‌ شیعرێك.
ده‌بینین ئه‌م وێنه‌ شیعرییه‌ ی كه‌ پێمان ده‌ڵێت هه‌موو بوون له‌ نێوتۆدایه‌، ئه‌م سینۆرینایه‌ وه‌كو ڕه‌مزێكی پشت ئه‌م كچه‌ پایزییه‌ ده‌كات به‌ چه‌قی گه‌ردوون، پاشان تێكه‌ڵمان ده‌كاته‌وه‌ به‌ ئه‌ویاسایه‌ فیزیكییه‌ی له‌سه‌ده‌كانی ناوه‌راست بۆ سه‌لماندنی گۆی زه‌وی تێده‌فكران، ئه‌م دێت به‌ دێڕێك پێمان ده‌ڵێت ئێوه‌ هه‌ڵه‌بوون چه‌قی گه‌ردوون(ئه‌ی كچه‌پایزه‌كه‌ی ستیان پایزی )، ئه‌مه‌ چه‌قی گه‌ردونه‌ كه‌ ئه‌و هه‌موو خوێنه‌تان بۆی ڕشت، دواتر هه‌وڵ ده‌دات بوون(وجود) بگوازێته‌وه‌ له‌ خودی شاعیر بۆ ناو سینۆرینا له‌ ژێر ئه‌وكاریگه‌ری و تێگه‌یشتنه‌ كلاسیكییه‌ی كه‌ هه‌وڵ بۆ فه‌نابوونی خۆیی ده‌دات بۆنمونه‌ وه‌ك نازناوی ئه‌م شاعیرانه‌ كه‌ پڕاوپڕن له‌ گواستنه‌وه‌ی خود یان سرینه‌وه‌ی خود له‌ پێناوی مه‌عشوقدا، كه‌ نازناوییان وه‌ك شاعیرانی( نالی، مه‌حویی،حه‌ریق، صابریی...)، ئه‌م یاریكردنه‌ به‌ وشه‌ كه‌ پڕه‌ له‌ مانا به‌ دڵنیایی توانای ده‌وێت،دواوێنه‌ی شیعریی پێمان ده‌ڵێت هه‌موو له‌دایكبونێك به‌شیعر كۆتایی دێت، كه‌ ده‌توانین چه‌ندین پێناسه‌ی جوان بۆ شیعر بكه‌ین له‌و سه‌رده‌مه‌ی تێیداده‌ژین، كه‌ ده‌زانین ئه‌ده‌ب ئاوێنه‌ی ژیانه‌، ژیانیش له‌ شیعر له‌ دایكبووه‌ به‌ مانایه‌كی مه‌جازیی دور له‌ مانافه‌رهه‌نگییه‌كه‌ی كه‌ بۆ ژیان دیایكراوه‌....

سه‌رچاوه‌كان:
سه‌ره‌تایه‌ك بۆ هۆنراوه‌ی نوێ، له‌تیف هه‌ڵمه‌ت، هاوكاری، ژ(106).
رۆژنامه‌ی الجمیع، ژ(5)، 2017 .
ڕێبازی رۆمانتیك له‌ئه‌ده‌بی كوردیدا،خورشید رشیداحمد،به‌غداد،1989. -
الشعركیف نفهه ونتژوقه‌،الیزابپ دور، ترجمه‌ابراهیم الشوش، مكتبه‌ منیمه‌ بیروت،1961.
فی لغه‌ الشعر،د.ابراهیم السامرائی،دارالفكرللنشروالتوزیع،عمان.
الپابت والمتحول،ادونیس، الگبعه‌ الخامسه‌، دار الفكرللگباعه‌والنشر،1986

‌ 516 جار بینراوه‌
12/22/2018 5:22:59 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
بورهان حاجی سلێمان
شوان داودی - گۆشه‌ی له‌ژێ چاویلكه‌وه‌
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved