»  پەڕەموچ
تارمایی دیكتاتۆر لەچیرۆكی (پەیكەرەكان)ی سەڵاح زەنگنە
سدیق سەعید رواندزی


یەكێك لەو سیما سیاسییانەی لە سەردەمی دیكتاتۆردا لە عێراقدا بوونی هەبوو، ئەو پەیكەرانەی خودی سەدام بوون كە هەموو شارو لە شارەكانیشدا، زۆربەی شەقامەكانی تەنیبوو. بە رادەیەك مرۆڤ بۆهەر لایەك رووانیبای ئەوا پەیكەرێكی دیكتاتۆری دەكەوتە بەرچاو.بوونی ئەو ژمارە زۆرانە لەپەیكەرەكان، گەرچی بەقەبارەو شێوەو شوێنی نماییشكردنیان جیاوازبوون لە یەكتری، وەلێ هەموویان یەك ئاماژەیان دەگەیاند كە ئەویش دیكتاتۆر ئەگەر خۆشی لە هەموو شوێنەكان نەبێت، ئەوا تارماییەكەی وەك هێمایەك بۆ ترس و تۆقین، بوونی هەیە.لە هەموو رووبەرە جیاوازەكانی ژیان دەبینرێت و بینینی ئەویش واتە ترس و سڵەمینەوە و كوشتن و خوێن.واتە ئەگەر پەیكەر وەك هونەرێك هێمایەك بێت بۆ ژیاریبوون و هونەرێكی بەرز، ئەوا پەیكەرەكانی دیكتاتۆر سیمبولی ترس و بە سیخوڕیكردنی كۆمەڵگە و چاودێریكردنی تاكەكان بوو. لەڕاستیدا، لە ژیانی هەموو دیكتاتۆرەكانی دنیا خاڵێكی هاوبەش هەیە، ئەویش نەرجسیەت و شەیدابوونە بە خود. ئەوان دەیانەوێت لەڕێی بیناكردنی ئەو پەیكەرانەوە، خۆشەویستییەكی ساختە ببەخشنەوە بەوەی كەگەلەكانیان ئەوەندەیان خۆش دەوێن، پەیكەریان لەهەموو شوێنێك بۆ دروست كردوون. كاتێكیش كۆتایی بە ستەم و دەسەڵاتەكانیان دێت، ئەوا پەیكەرەكانیان بەرلە هەموو شوێنێك زووتر دەكەونە بەر رووخاندن و ئەتككردن. وەك ئەوەی لە مەیدانی فیردەوس بەرامبەر پەیكەری زەبەلاحی سەددام كرا، كاتێ بینیمان لە گۆڕەپانی فیردەوەس منداڵان یارییان بەكەللە سەرەكۆنكریتییەكەی دەكرد.ئەو پەیكەرە زەبەلاحەی سەردەمانێك هێمای تارمایی دیكتاتۆرو ترس و تۆقین بوو بۆ هەمووان. چیڕۆكی(پەیكەرەكان)هەڵگری ئەو گوتارەیە كەباسمان كرد. ئەویش ئامادەیی دیكتاتۆرە لە ژیانی عێراقییەكان لەهەموو شوێن و جێگەیەكدا.چ بەشێوەیەكی راستەوخۆ، یان لە رێگەی سێبەری پەیكەرەكانییەوە بێت. ئەم چیڕۆكە باس لە تەنینی هەموو شوێنێك بە پەیكەرەكان دەكات. تا ئەو ئەندازەیەی دواجار پەیكەرەكان دەبنە مرۆڤی راستەقینە و هاوشێوەی هەموو مرۆڤێك،قسە دەكەن و دەڕۆن. پاڵەوانی ئەم چیڕۆكە، كە كەسی یەكەمی تاكە رقێكی زۆری لە پەیكەرەكانە. بۆیە هەر كاتێك بەلایاندا رەت دەبێت و سەیرییان دەكات، تفێك دەكاتە پەیكەرەكان. رۆژێكییان كاتێ هەمان رەفتار بەرامبەر بە پەیكەرەكە دووبارە دەكاتەوە و بە خێرایی دەگەڕێتەوە ماڵەوە، واهەست دەكات پەیكەرەكە لە سەكۆكەی دێتە خوارەوە و لەماتریالێكی بێ گیان وجوڵە، دەبێتە مرۆڤ و دوای دەكەوێت. پاڵەوانی چیڕۆكەكە كاتێ دەگاتەوە ماڵەوە، دەیەوێت پشوویەك بدات، لە وكاتەدا لەدەرگا دەدرێت. ئیدی ئەو واخەیاڵ دەكات ئەوە پەیكەرەكەیە دوای كەوتووە، بۆیە داوا لە ژنەكەی دەكات دەرگاكە نەكاتەوە، بەڵام ژنەكەی گوێ بەو داوایەی ئەو نادات و دەرگاكە دەكاتەوە،دواتریش پەیكەرەكە دێتە ژورەوەو بە بەرچاوی ئەو،دەستی ژنەكەی دەگرێت و لەگەڵی جووت دەبێت. دوای ئەمەش منداڵێكی لە شێوەی پەیكەرێكی بچووك لە ژنەكەی دەبێت.ناچار ماڵ جێدێڵێت و خۆشی دەبێتە پەیكەر. ئەمجارەیان پاڵەوانی چیڕۆكەكە، دەیەوێت وەك حەزرەتی ئیبراهیم هەرچی پەیكەر هەیە بەدەستەكانی وردوخاشییان بكات. چونكە خۆی وتەنی هەر لە منداڵییەوە رقی لە پەیكەرەكانە. بۆیەڕۆژێك تەورێك هەڵدەگرێت و بە گژپەیكەری ئەلسعدون دادێتەوە،بۆ ئەوەی وردوخاشی بكات، بەڵام پەیكەرەكە لێی دێتە قسەو پێی دەڵێت:_( هەی گەمژە ونبە لەبەرچاوم ئەگینا سەرت پان دەكەمەوە).پاڵەوانی چیڕۆكەكەش بەترس وپەشۆكاوییەوە واز لە پەیكەری ئەلسعدون دێنێت و ئەمجارەیان بە شەقامی رەشیددا شۆڕدەبێتەوە و دەیەوێت پەیكەری رەسافی بڕووخێنێت،كاتێ لەو پەیكەرەش نزیك دەبێتەوە، ئەویش پێی دەڵێت: (هەی كوڕی سۆزانی) دیسانەوە بەترس و دڵە راوكێەوە واز لەپەیكەری رەسافییش دەهێنێت، كاتێك لە شەودا بەرەو ماڵ دەبێتەوە پەیكەرەكەی شا فەیسەڵی یەكەم دەبینێت،هەوڵدەدات بەتەورەكەی دەستی ئەویش بڕووخێنێت،بەڵام دیسانەوە شا فەیسەڵیش پێی دەڵێت:_(هەی نۆكەری ئینگلیز).ناتوانێت ئەویشیان بڕووخێنێت، بەم جۆرە سەرجەم هەوڵەكانی پاڵەوانی چیڕۆكەكە لەوردوخاشكردن و رووخاندنی پەیكەرەكان كەزۆر رقی لێیانە، شكست دەهێنێت.ناتوانێت وەك حەزرەتی ئیبراهیم بوێری ئەوەی هەبێت، پەیكەرەكان تێكبشكێنێت.بەڵام چونكە ئەو زۆر رقی لە پەیكەرەكانە، بۆیە ئەمجارەیان پیلانێكی تر بۆ لەنێوبردنیان دائەنێت،ئەویش مینڕێژكردن و تەقاندنەوەیانە بە دینامێت. بۆیە هەموو پەیكەرەكان بەیەكەوە دەبەستێت و كاتێكیان بۆ دیاری دەكات. لەكات و ساتی دیاریكراودا، پاڵەوانی چیڕۆكەكە بەڕیمۆت كۆنترۆل پەیكەرەكان دەتەقێنێتەوە، بەلام شتێكی سەیر دەبینێت كاتێ هەست دەكات كە تەقینەوەكە لەنێوماڵی خۆی بووە.واتە پەیكەرەكان لەهەموو جێگە و شوێنێكدا بوونیان هەیە. دوای تەقاندنەوەی پەیكەرەكانیش، هەست بەخۆشحاڵی دەكات كە سەركەوتوو بووە لەكارەكەی. بەڵام دەبینێت، كوڕەكەی دیسان پەیكەرێكی بچووكی لەماڵەوە شاردۆتەوە.باوكی چەند هەوڵی لە گەڵ دەدات كە پەیكەرەكان هێمای نەهامەتین و دەبێ لەنێوببرێن، بەڵام منداڵەكەی پێی دەڵێت: كەئەم پەیكەرەیان بچووكە و هیچ مەترسییەكی نییە.لەم چیڕۆكەدا، دەكرێ چەندین مەغزای شاراوە لە پەیكەرەكان بینین. بەتایبەتیش كە ئەم چیڕۆكە لە سەردەمی بەعس نووسراوە.بوونی پەیكەرەكان، لەڕاستیدا هێمایە بۆ بوونی دەسەڵاتێكی سیاسی تۆقێنەربەسەرژیانی كۆمەلگاوە. دەسەڵاتێك كە پایەكانی خۆی لە سەر كوشتن وخوێن و سڕینەوەی هەموو ئازادیخوازێك كە بشێ مەترسی بن بۆ سەری راگرتووە. دەسەڵاتێك كەتیایدا لە رێگەی تۆڕێكی سیخوڕی گەورەوە، بەشێكی زۆری تاكەكان دەكاتە سخور بەسەریەكترییەوە. بۆئەوەی كەس نەتوانێت وشەیەك یاخود هەڵوێستێك لە ئاست ستەمی ئەو دەسەڵاتە دەرببڕێت. كاتێ پەیكەرەكان دێنە نێوماڵەكانمان،هێمایەكە بۆ ئەوەی مرۆڤەكان لە سەردەمی بەعسدا لەو پەڕی بڕوانەبوون بە یەكتری و بێ متمانەیی لە نێوانیان دەژیان. چونكە هەموومان دەزانین كەم نەبوون ئەوانەی دواجار ناپاكییان لە هاوڕێ و كەسە هەرەنزیكەكانی خۆشیان دەكرد.ئەمەلەلایەك، لەلایەكی دیكەوە چیڕۆكنووس لەچیڕۆكەكەیدا مەبەستییەتی ئەو پەیامە بگەیەنێت كە عێراق وڵاتی پەیكەرەكان بووە،بەومانایەی خودی كۆمەڵگە لە بێدەنگییەكی كوشندەدا دەژیا. دیكتاتۆر چی مەبەستی با ئەوە دەكرا. لەسەردەمی بەعسدا، لە ژێر ستەم و چەوسانەوەی سیاسییانەی دەسەڵاتی بەعسدا، هەموویان هاوشێوەی پەیكەرێك بوون.دەرەنجامیش ئەوە دیكتاتۆر نییە بێ دەنگی دروست دەكات، بەڵكو بێ دەنگییە دیكتاتۆر دروست دەكات. بە پەیكەرەیبوونی مرۆڤەكان, واتە داماڵینیانە لەو هەستە مرۆیی و روحی و هزرییەی، كەجیای دەكاتەوە لەبوونەوەرەكانی تر.كاتێ لە چیڕۆكەكەدا، هەموو شوێنەكان و جێگاكان دەبنە موڵكی پەیكەرەكان،دەلالەتە لە وەی كەعێراق و عێراقییەكان، بچووك و بەرجەستەكراون لە كەسیەتی دیكتاتۆردا.چونكە نابێ ئەوەمان بیر بچێت كە لەو وڵاتانەی سیستەم تاكەكەسی و دیكتاتۆرییە، كۆمەڵگە جگە لەمێگەلێك كە سەركردە چۆنی بووێت بەو شێوەیە ئاراستەی دەكات، هیچی تر نییە.چیڕۆكی پەیكەرەكان هێمایەكە بۆ نیشاندان و بەرجەستە كردنی ژیانی تاكەكان لە سەردەمی بەعس و سەددامدا لە وێناكردنێكی جوانی ئەدەبییانە. بەڵام لێرەدا پرسیار ئەوەیە كەئایا، چیڕۆكی پەیكەرەكان دواجار كۆتایی دێت؟چیڕۆكنووس لە چیڕۆكەكەیدا، دوای تەقاندنەوەی پەیكەرەكانی پێشووتردەڵێت: (پەیكەرەكان هەڵسانەوە، رۆژی هەڵسانەوەی پەیكەرەكانە،پەیكەرەكان پەیكەری ئێمەن لە خەو راكشان هەڵسانەوە).بەم جۆرە چیڕۆكنووس دەیەوێت ئەوپەیامە بگەیەنێت كە هەرگیزاو هەرگیز،بتەكان لەوڵاتەكەیدا كۆتاییان نایەت.دواجار دەمەوێ ئاماژە بەوە بدەم، كە ئەمە دووەم چیڕۆكی وەرگێڕدراوی ئەم چیڕۆكنووسە عێراقییەیە دەیخوێنمەوە. بەڕاستی وەك خوێنەرێك هەم چێژم لە خوێندنەوەیان بینیوە هەمیش سەرنجیان راكێشاوم. هیوادارم كۆی چیڕۆكەكانی وەربگێڕدرێنە سەر زمانی كوردی...

*چیڕۆكی پەیكەرەكان/نووسینی سەلاح زەنگنە/وەرگێڕانی تاهیر عوسمان/ رۆژنامەی هەولێر ژمارە 3050 لە 29-3-2019..

‌ 57 جار بینراوه‌
4/13/2019 3:48:03 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
شوان داودی - گۆشەی لەژێر چاویلكەوە
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved