نوێترین
100 كه‌سایه‌تی داوا ده‌كه‌ن كه‌یسی 16ی ئۆكتۆبه‌ر ببرێته‌ دادگا   |    سوپای عێراق چه‌ند شوێنه‌وارێكی كه‌ركوك ده‌كاته‌ شوێنی مانه‌وه‌ی سه‌ربازه‌كانی   |    حوكمی حه‌وت ساڵ زیندانی بۆ سێ كارمه‌ندی تاپۆ له‌ كه‌ركوك ده‌رده‌كرێت   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    یه‌كه‌مین وه‌زیری حكومه‌تی هه‌رێم له‌دوای 16ی ئۆكتۆبه‌ره‌وه‌ سه‌ردانی كه‌ركوكی كرد    |    به‌به‌شداری سلێمانی فێستیڤاڵی ڕاگه‌یاندنی كوردی له‌ سنه‌ به‌ڕێوه‌چوو   |    (45) هه‌زار منداڵ له‌ژێر ركێفی داعش له‌دایكبوونه‌   |    لیژنه‌ی كشتوكاڵ: رێگری له‌ هاورده‌كردنی ئه‌و به‌رهه‌مانه‌ ناكه‌ین كه‌ له‌ناوخۆ به‌رهه‌مناهێنرێن   |    په‌رله‌مان كار بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی مووچه‌ی كرێكاران ده‌كات   |    لیژنه‌ی خزمه‌تگوزاری داواده‌كات فۆرمی خۆراك نه‌مێنێت و هاوڵاتیان له‌جێی قه‌ره‌بوو بكرێنه‌وه‌   |   
كوردی  |   عربي
»  پەڕەموچ
مامەند كەركوكی شاعیرێك لە ئەلبۆمی ئەدەب فەرامۆشكراو
ئا: رەوان تالیب


لە سەروبەندی كۆتایی رێبازی كلاسیزم و لە سەدەی رابردوو شاعیرێكی كورد لەشاری كەركوك لەدایك دەبێت و هەستی كوردەواری و نەتەوەیی لە ناخیدا گەڵالە دەكات و روو لەهەڵكشان دەبێ‌ دەردەسەری و رەنج و تێكۆشانیش زۆری بۆ دەهێنێت،  لە هەر كوێ‌ گوزەرانی كردووە بە بیروباروی تەواوی نەتەوایەتیەوە كاری كردووە، هەر لە پاش ماوەیەكی كەم دووردەخرێتەوە لە كارەكەی، مامەند كەركوكی نازناوی شاعیری فەرامۆشكراو "محەمەد رەمزی عەبدولڕەحیمی جاوفرۆشیە"، ساڵی 1894 لەكەركوك لەدایكدەبێت و پلەبەندیەكانی خوێندن ئەبڕێت و دواجار ئەبێت بە مامۆستا، لە قۆناغی نوێكردنەوەی شیعری كوردی دەردەكەوێ وەكو شاعیرێكی نوێخواز هاوشانی گۆران و شێخ نوری شێخ ساڵەح.
بەپێی وتارێكی د.رفیق شوانی لە ژمارە (594)ـی رۆژنامەی "هەواڵ" بڵاویكردۆتەوە ئاماژە بۆ ئەوەدەكات كە مامەند كەركوكی یەكەم نوێكەرەوەی شیعری كوردییە لە نیوەی یەكەمی سەدەی بیستەم، باس لەوەشدەكات"نوێكردنەوەی شیعری كوردی لە كەركوكەوە سەرچاوەی گرتوەی شاعیرێكی وەك (مامەند كەركوكی) واتە میرزا رەحیمی جاوفرۆش)بە سەرەتای شیعری ناوەراست كە بە قوتابخانەی شیعری بابان ناودەبرێت.
شاعیر بەشێكی زۆری ناوچەكانی كوردستان دەگەڕێت و هەر جارەو بەبیانوویەك كە بە هۆی هەستە نەتەوەییەكەیەوە بوە یاخود بۆ وانەوتنەوەو فێركردنی منداڵانی ئەو سەردەمە بوە بە زمانی كوردی لە ساڵەكانی 1925 تا 1928 لە شاری كۆیە وانەدەڵێتەوەو بە پەروەردە كردنێكی كوردپەروەرانە فێرخوازانی بەزمانی كوردی ئاشناكردووە، هاوشانی هەریەك لە مامۆستایان  عبدلخالق قوتب و ساڵەح قەفتان و عەزیز محەمەد فەرەج، لەهەمان سەرچاوەش وەكو نوێخوازو پێشكەوتوخواز ناوی بردراوە.
مامەند كەركوكی یان كەركوكی مامەند بەشێوەی هاوڕێیانی نابێتە رەمزی نوێكردنەوەی شیعری كوردی، تا ئەو ئەندازەیەی لە ساڵی 1942 عەونی شاعیر باسی پێنج خشتەكیەكی خۆی بۆ دەكات كە لەسەر شیعرێكی مامەند كەركوكی نوسیویەتی، عەونی شاعیر پرسیاری لێ دەكات و بەڵام شاعیریش دەڵی نەمدیوە ، عەونی شاعیر دەیگێرێتەوەو دەڵی پێنەدەچوو هێندە ئارەزووی شیعری مابێت بەڵكو وا پێدەچوو كە وازی لە نووسینی شیعرهێنابێت و دەسبەرداری نووسین بووبێت.
 ئەوەی جێی باس و لێَكۆڵینەوەیە بۆچی شاعیرێك لەسەردەمێكدا دەستدەكات بە نوێگەری و بە زمانێكی پاراوی كوردی رەسەن دەنوسێت و دەئاخفێت و وانە لە زۆربەی ناوچەكانی كوردستان دەڵیتەوە، كەچی لە بەرهەمەكانی زۆر نابن  و پێشوەختە دەست لە نووسین هەڵدەگرێت و نانووسێتەوە! گەرچی توێژینەوەیەكی زانستی ئەكادیمی لەو بارەیەوە نییە تاكو بتوانین لە سەری بدوێین، بەڵام ئەكرێ‌ ئەو پرسیارە بكەین، كە مامۆستا رەمزی رەحیمی شاعیرێكی كەركوكی و یەكێك بوە لە نوێگەرانی شیعری كوردی و بە هەستێكی جوان و رۆحێكی كوردانەوە شیعری نووسیوە ، هاوسەردەماكانی ئەویش ئەگەرچی بە سەرقافڵەی نوێگەرانی شیعر دائەنرێن، بەڵام جگە لە گۆرانی شاعیر و شێخ نوری شێخ ساڵەح و چەند ناوێكی تر، ئەوانی دیكە بە مامەند كەركوكیشەوە ناویان بە سیمبولی نوێكردنەوەی شیعر نەهاتوە، بەڵام بە شكۆیی و بە مامۆستای نوێ ناودەبڕێن و لە پەراوێزێكدا ناویان دەبەن، تەنها ئەوە نەبێت لەگەڵ ناوی ئەوانەی كە ئاماژەمان پێدان و لە ئێستادا خوێنەر پێیان ئاشنایە وەكو رابەرانی نوێكردنەوەی شیعری كوردی ناویان دەبەن،  لە سەردەمی گۆران و هاوڕێكانی لە سەدەی رابردوو بە نوێخوازی ناوزەندیان ئەكەن بەشێكی زۆریان لەسەر رێبازی كۆمۆنیستییەكان بوونەو هۆنراوەكانشیان لەسەر تەوەری هەژارو رەنجدەران و جوتیاران هاتووە وەك چینێكی چەوساوە باسكراون، ئەگەر ئاوربدەینەوە لەو مێژووەی ساڵانی(30)ی سەدەی رابردوو، بیری شیوعی و رێبازی سۆشیالیزمانە بەشێوەیەكی زۆر بەربڵاوبوەو شاعیرو نوسەرەكانیش بەشێكیان وەك نەریتێكی ئەدەبی و ویستی سەردەمەكە پابەندبوونە بەو رێبازەو بەهۆی كاریگەری ئەدەبی سۆشیالیزمانەو رێبازی ئەدەبی ماركس لینینیەوە بیرو هەستی نەتەوایەتیشیان تارادەیەك لایان گرنگ نەبوە، بەڵام مامەند كەركوكی نەچۆتە ئەو نێوەندەو لەسەر بیری نەتەوەیی خۆی بەردەوام بووەو رەنگدانەوەی ئەمەش لە هۆنراوەكانیدا دەبینرێن، بۆیە ئەكرێ‌ بیر لەوە بكەینەوە كە ئەمە هۆكارێك بێ بۆ ئەوەی مامەند نەتوانێ‌ ئەسپی خۆی تاوبدات لەو مەیدانەداو رێگیری لێبكرابێ‌ بەهۆكاری كوردانە بیركردنەوەكانی و هەستە ناسۆنالیستەكانیەوە، هەرچەندە ئەكرێ‌ ئەمە گریمانەیەك بێ و روانینێك بێ ئەوەی كە مامەند كەركوكی نەبۆتە ناوێك وەكو ئەوانی دیكە كە بە سەرانی نوێكرنەوەی شیعری كوردی دائەنرێن، بەڵام هەر چۆنێك بێت و ئەگەریش كەمبێ‌ ئەوە هێشتا لە رووی فۆرم و ناوەرۆكەوە توانیویەتی بابەتی تازە بهێنێتە كایەوە، د . سامان عیزەدین مامۆستا لە كۆلێژی چەمچەماڵ دەربارەی نۆێگەرانی شعری كوردی و لە نێوشیاندا مامەند كەركوكدا بە نمونە دەهێنێتەوە كە یەكێكە لەو كەسانەی توانیوێتی لە رووی فۆرم و ناوەرۆكیشەوە گۆڕانكاری بكات و بابەتی تازە بهێنێتە كایەوە, بەڵام ئەویش لەسەر هەمان ئەو بۆچوونەیە كەبەرهەمەكانی كەمن،  د. سامان عیزەدین دەڵێ‌: مامەند كەركوكی ئەگەرچی بەرهەمی كەمە بەڵام توانیویەتی چ لە فۆڕم و چ لە ناوەڕۆك شتی تازە بهێنێتە كایەوەو سەروای تازەی لەهەندێ‌ لە شیعرەكانیدا بەكارهێناوەو لەژێر كاریگەری شیعری ئەوروپی و توركی دا سەروای تازەی بەكارهێناوەو گۆڕانكاری لە رێبازی ئەدەبی نوێ كردووە.
هۆكارێكی دیكەی  دەرنەكەوتنی مامەند كەركوكی بەوەی وەكو شاعیرێكی نوێگەرا لە شیعری كوردی و كۆنەكردنەوەی وتارو هۆنراوەكانی و لەچاپدانی لە توێی كتێبێكدا یاخود ئەگەر ئەوەش نەبێ تا ئێستا جگە لە كتێبی (مامەند كەركوكی شاعیرێكی لەبیر كراو) كە لەتیف فاتیح فەرەج نوسیویەتی و كۆمەڵەی رووناكبیری و كۆمەڵایەتی كەركوك بۆی لەچاپداوە ، كتێبێكی تر دەربارەی ئەم شاعیرە نابینین و هەر بوونی نییە، ئەگەر كرابێت تاك و تەرا هەندێك وتار سەبارەت ئەم شاعیرە نووسراوە.
 لەتیف هەڵمەتی شاعیری لە دیدارەكەی لەگەڵ شەمیران سلێمان لەگەڵی سازیداوەو لە كتێبێكدا بڵاوبۆتەوە دێتە باسی شیعری كوردی و لە ساڵاكانی سی سەدەی رابردوو ناوی مامەند كەركوكی دەهێنێت و بە یەكێك لە نوێگرانی شیعری كوردی دەچوێنێت و لەپاڵ گۆرانی شاعی و شێخ نوری شێخ ساڵەح ریزبەندی دەكات،   وەك دەڵی:"ئەوەی گۆران و شێخ نوری و پیرەمێردو مامەند كەركوكی، كردوویانە شۆڕشێكی رۆشنبیری بووە" شاعیردیارە جگە لەوەی شاعیر بوە و رەنگدانەوەی كوردانە لە شیعرەكانی بەئدی ئەكرێ خۆشی یەكێك بوە لە و كەسانەی لەبواری كوردایەتی چالاكی بەرفراوانی هەبوە و بە پێ چەند سەرچاوەیەكی نوسراو و سەر زارەكیش مامەند كەركوكی یەكێك بوە لە ئەندامانی حزبی هیوای كە لەو سەردەمەدا بونی هەبوە ، دیارە جگە لە نوسنی شیعریش چەند وتارێكی جوانو پوختی هەیەو و لەوسەردەمەدا بە زمانێكی ررون و پاراو نوسیوێتی لە ناوەرۆكی وتارەكەش بە هەمان شێوە دەبێتە داكۆكیكار لە زمانی كوردی و نەتەوەی كورد.  ئەگەر لەو بەرهەمە كەمانەی كە لە ئێستادا لەژێر دەستماندایەوە و دەتوانین قسەیك بكەین لەبارەیەوە ئەوەیە كە بەشێكی زۆری هۆنراوەكانی لە بواری نەتەوەی و نیشتیمان دەخولێنەوە ، و شاعیر پەی بردوە بەو لێكترازان و یەكنەگرتنەی كورد كە چەند زەرەری هەیە بۆ نەتەوەكەمان لە دێرەكانیدا ئەوە بەدیدەكرێ‌ و هەمیشە ئاواتخواز بووە بەیەكگرتنی میلەتی كورد.
لە رووی ناوەرۆكی هۆنراوەكانیەوە خۆشەویستی بۆ نەتەوەو هەستی نیشتیمانی قوڵ بەدیدەكرێت و بە ئاواتی بینینی نیشتیمانێكی یەكپارچەو یەكگرتنی نەتەوەی كوردە، وەك خۆی دەڵێ‌:
كەس نیە هاوارە هاوارێ بكا ئەی كورد لە بۆت 
هەڵدڕا ورگیان،  وخنكان و سوتان، وەك بزو
گەورەو گچكە پیاوو كوڕو كیژ، شێخ و مەلا 
خوێنی كورد رێژرا بەغەدر عەینی دەشتی كەربەلا

یەكگرتنی نەتەوەی لا گرینگ بوە و وەڕەس و بێزاربوە لە خزمەتی بێگانەو هەوڵی ئەوەی خستۆتە گەر با یەكتر ویاری یەك و هاوكاری یەكبین لە نێوان بەشەكانی كوردستانمان وەك  دەلێ‌ :
بە بێگانان هەزار هەزار    
ئەدەین لەتێ‌ نان بەوان
بدەین بدەین قوڕمان بەسەر   
هەر ئەمانن رۆژی تەنگان
                 
تەمەنی لێوانلێو لە دەربەدەری و كوردانەی لە (63)ساڵ زیاتر تێپەڕناكات و كۆتای پێدێ، وەكو هەموو كوردێكی خاوەن ئومێدی یەكپارچەیی كوردستان سەردەنێتەوەو لە ساڵی (1963) كۆچی دوایی دەكات و (2) هاوسەرو سێ‌ كور و پێنج كچشی لە دوای جێدەمینن.

سەرچاوەكان:
(1) لاپەرەی (7) ژمارە (594)ی رۆژنامەی هەواڵ 29/11/2014
(2) "كۆیە پەناگەی لێقەوماوان ، رەهیەر سەید ئیبراهم گڤاری سایەی هەیبە سوڵتان ساڵ 2008 "
(3) مامەند كەركوكی شاعیرێكی لەبیر كراو- لەتیف فاتیح فەرەج – كەركوك – زنجیرەی 176 لە بڵاو كراوەكانی كۆمەڵەی رووناكبیری و كۆمەڵایەتی كەركوك 
(4) بابەتی  ئەدەبی نوێ‌ - د.سامان عەزەدین- سكولێ‌ پەروەردەی چەمچەماڵ/ سلێمانی
(5) چاوپێكەوتنی شەمیران سلێمان لەگەڵ لەتیف هەڵمەت– سلێمانی

‌ 430 جار بینراوه‌
4/13/2019 3:51:00 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
بورهان حاجی سلێمان
شوان داودی - گۆشه‌ی له‌ژێ چاویلكه‌وه‌
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
راپرسی
?? ?????????? ??????? ???? ?? ??? ???? ??????

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved