»  چاوپێکەوتن
عەبدولعەزیز حەسەن؛ ئەندامی لیژنەی بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەران: ئەنقەرە دەیەوێت لە رێگەی رێكەوتنەوە زیان بە كێشەی رەوای كورد بگەیەنێت
ئا/ رامان ساڵەیی




عەبدولعەزیز حەسەن؛ ئەندامی لیژنەی بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەران، لەم دیدارەی (هەواڵ)ـدا، ئاماژە بەوە دەدات، كە ئەوە قەیرانەی سێ ساڵە لە هەرێم سەریهەڵداوە، چاوەڕوان دەكرێت لە بەغداش رووبدات و هاوكات پێیوایە؛ بەغدا لە بڕیارەكانیدا موراعاتی هاوسەنگی نێودەوڵەتی زۆر دەكات و ئەوەش رادەگەیەنێت:”شیعە و سوننە نەیانویست پێش موسڵ؛ حەویجە رزگاربكرێت، تا دەستكەوتی گەورە بۆ پێشمەرگە تۆمارنەكرێت”.

* زۆر باس لە خراپی دۆخی ئابوری عێراق دەكرێت، ئەو دۆخە گەیشتۆتە حاڵەتی مەترسیدار؟
ــ دۆخی عێراق لە رووی ئابوریەوە خراپە، لە پێنج پارێزگا كارەبا براوە و نەتوانراوە پارەی گرێبەستی كڕینی كارەبا لەگەڵ ئێران نوێ بكرێتەوە و پارەی ساڵێكیش قەرزارە، كێشەیەكی گەورەی ئابوری رووبەرووی عێراق بۆتەوە و بەرەو قەیران هەنگاو دەنێت، ئەوە قەیرانەی سێ ساڵە لە هەرێم سەریهەڵداوە، چاوەڕوان دەكرێت لە بەغداش رووبدات و رووبەرووی قەیرانی دارایی بێتەوە.
* عێراق لەبەر ئەوەی دەوڵەتە، هەموو وڵاتێك ئامادەییە قەرزی پێبدات، ئیتر چۆن رووبەرووی قەیرانی دارایی دەبێتەوە؟
ــ راستە عێراق بانكی مەركەزی هەیە و پەیوەندی گەورەی لەگەڵ جیهان هەیە و دەتوانێت قەرز لە بانكی نێودەوڵەتی بكات، بەڵام لەگەڵ هەمو ئەوانەشدا قەیرانی دارایی هەیە، ئێستا ملیارێك و (800) ملیۆن دۆلار بۆ مووچەی هێزەكانی حەشدی شەعبی خەرج دەكات، جگە لە خەرجییەكانی تری ئەو هێزە، موچەی فەرمانبەرانیش ئەركێكی ترە، مانگانە نزیكەی ترلیۆنێك دینار قەرز دەكات، بەڵام قەرزەكان بەپێی مەرج وەردەگرێت، هەموو ئامانە لەسەر عێراق كەڵەكە بووە.
* هۆكاری ئەم قەیرانەی لە هەرێم دروستبوە، بۆ سەربەخۆیی نەوت دەگەڕێتەوە؟
ــ سەربەخۆیی نەوت كارێكی نیشتمانی بوو، هەموو هێزە نیشتمانییەكان بەتایبەت یەكێتی و پارتی كارتیان بەرانبەر بەغدا بەكارهێنا بەوەی دەیانەوێت هەرێم لە رووی ئابورییەوە سەربەخۆ بێت، ئەمە لەكاتێكدابوو نرخی نەوت لە سەرووی (100) دۆلارەوە بوو، ئەو كات كێشەكانی هەرێم لەگەڵ بەغدا زۆر زۆر بوون، هەر لە كێشەی نەوت و كێشەی خاك و مادەی (140) و ناوچە دابراوەكان و كۆمەڵێك پرۆژە یاسای تر، هەموو ئەمانە وایكرد هەرێم سەربەخۆیی خۆی لە رووی ئابوریەوە رابگەیەنێت تا چیتر ئابوری نەبێتە چەكێك بە دەست بەغدا و لە بەرانبەر بەهەرێم بەكاری بهێنێت، بەڵام ئەو كاتانە نرخی نەوت دانەبەزیبوو و داعشیش بوونی نەبوو، ئێستاش قسەی ئێمە لەسەر شەفافیەتی نەوت و داهاتەكەیەتی، لەسەر هەندێك گەندەڵەییە كە دەبێت نەهێڵدرێت، جگە لەوە دەبێت هەرێم قوتی خەڵك دابین بكات، ئەگەرنا قسەكە لەسەر ئابوری سەربەخۆ نییە، ئەگەرنا ئابوری سەربەخۆ تا بڵێی باشە و لەگەڵیداین، چونكە بیروباوەڕی پێكەوەژیان لەلای هیچ هێزێكی عێراقی دروست نەبووە و كەی دروست بوو، دەتوانین قسە لەسەر وازهێنان لە ئابوری سەربەخۆ بكەین و روو لە بەغدا بكەینەوە، ئێستاش من پێموایە، لە رووی سیاسیەوە روو لە بەغدا بكەین، هەموو قەیرانەكان لەگەڵ بەغدا چارەسەر بكەین، بەغدا بۆ ئێمە لە هەموو پایتەختەكانی وڵاتانی تر گرنگتر و پڕبایەخترە.
* وەك لیژنەی ئاسایش و بەرگری تاچەند ئاگاداری كشانەوەی سەربازانی توركیا لە باشیك و كشانەوەی گەریلا لە شەنگالن؟
ــ بەپێی ئەو رێككەوتنەی حكومەتی عێراق خستویەتیەڕوو و لەگەڵ توركیا ئیمزای كرووە، لە شەنگال هێزی پەكەكە بكشێتەوە و سەربازانی توركیاش لە باشیك بكشێنەوە، بەهەماهەنگی نێوان هەرێم و بەغدا ئیدارەی شەنگال بكرێت، بەڵام تائێستا نازانین ئەو رێكەوتنە چیە و چۆنە و مەرج و خاڵەكانی چین، تائێستاش پەكەكە باسیان لە كشانەوە نەكردووە، بەڵام توركیا تائێستا نەچۆتە ژێر باری ئەوەی لە باشیك و شوێنەكانی تری هەرێم بكشێتەوە، بۆیە هەموو ئەو بابەتانە وەك خۆیان ماونەتەوە و چارەسەر نەكراون و پێویستیان بە روونكردنەوە هەیە.
* بۆ دەركردنی سوپای توركیا لەباشیك و خاكی هەرێم، حكومەتی عێراق هێز بەرانبەر سوپای توركیا بەكاردەهێنێت؟
ــ نەخێر؛ چونكە عێراق لە شەڕدایە لەگەڵ تیرۆرستانی (داعش) لە موسڵ و دەرگای شەڕێكی تر لەخۆی ناكاتەوە، چونكە كێشەی گەورەی لێدەكەوێتەوە، بەڵام سەرئەنجام دەبێت هەڵوێستی سیاسی خۆی لەوبارەیەوە رابگەیەنێت.
* وەك لیژنەی بەرگری ئەنجومەنی نوێنەران، درێژەكێشانی ئۆپەراسیۆنی ئازادكردنی موسڵ بۆچی دەگەڕێننەوە؟
ــ بە پێچەوانەوە درێژەی نەكێشاوە، ئەوەی هەیە شەڕی پیادەیە و هونەری شەڕكردنی دەوێت، چونكە ئەو هێزەی داعش هێزێكی تۆكمەیە، هێزێكە توانای گۆڕینی تاكتیكی هەیە، پاشان عێراق تائێستا سەركەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە، بەشی لای چەپی موسڵ بە تەواوی كۆنترۆڵكراوە، بەڵام ئازادكردنی لای باكورو رۆژئاوا زۆر قورستر دەبێت، چونكە هەم كۆڵانەكانی تەسكترن و هەمیش خانووەكانی كۆنن و ژمارەی دانیشتوانەكەشی زۆرترە، ئەو بەرنامەی بۆ شەڕەكەش دیاریكراوە، بەو جۆرەیە، كەمترین مەدەنی ببنە قوربانی، سەلامەتی هاوڵاتیان لە پێش هەموو شتێكەوەیە، تائێستاش ئەو بەرنامەیە باش هاتووە، بەڵام لە داهاتوودا سەلامەتی هاوڵاتیان زیاتر دەكەوێتە بەر مەترسییەوە، یان دەبێت چاوەڕوانی ماوەیەكی زۆرتر بكەین، بۆ ئەوەی زیانی زۆر بەر هاوڵاتیان نەكەوێت.
* بۆچی تائێستا حەشدی شەعبی نەچوونەتە ناو تەلەعفەر و تەنها گەمارۆیان خستۆتەسەر ئەو شارۆچكەیە؟
ــ مەسەلەی تەلەعفەر بابەتێكی سیاسیە و پەیوەستە بە بڕیاری سیاسی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی و هەندێك لایەنی سیاسی توركمانی و سوننی، چونكە قسەكە لەسەر ئەوەیە نابێت حەشدی شەعبی بچێتە ژوورەوە، بۆ ئەوەی كاری نامرۆڤانە روو نەدات و مافی مرۆڤ پێشێل نەكرێت، لایەنە سیاسیەكان بریاریانداوە، سوپای عێراق یان پۆلیسی عێراقی رزگاریان بكات و حەشدی شەعبی تەنها لە دەرەوەی قەزاكە بمێنێتەوە.
* ئازادكردنی قەزای حەویجە دواكەوت، پێتوانیە ئەم دواخستنە بۆ مەرامی سیاسی بێت؟
ــ فەرماندەیی هێزی پێشمەرگە چەندین كۆبوونەوەیان لەگەڵ فەرماندەیی سوپای عێراقی و حەشدی شەعبی ئەنجامداوە، ئامادەیی تەواویان هەبوو بۆ ئەوەی بەشداربن لەو ئۆپەراسیۆنە، بەڵام زۆر بەداخەوە ئەو دۆسیەیە پەیوەندی بە ناوخۆی ئەمریكاوە هەبوو، هەڵبژاردنەكانی ئەمریكا هۆكاربوون بۆ ئەوەی رزگاركردنی موسڵ بخرێتە پێش حەویجەوە، دووەم خاڵیش پەیوەندی بە هێزە شیعە و سوننەكانەوە هەیە، لەبەر ئەوەی كەركوك پەیوەندی بەكێشەی مادەی (140)ـەوە هەیەو لەلایەن پێشمەرگەوە دەپارێزرێت، بۆیە نایانەوێت پێش موسڵ حەویجە رزگاربكرێت تا دەستكەوتی گەورە بۆ پێشمەرگە تۆمارنەكرێت، ئەوانە بەشێكن لە كێشەكان، پارێزگار و ئیدارەی كەركوكیش بەهیچ جۆرێك ڕێگرنەبوون لە ئازادكردنی حەویجە و ئەمەشمان بەراشكاوی بە حەیدەر عەبادی وتووە، هەرچەند دەیویست رابكات لەسەر ئەوەی فشاریان لەسەر هەبووە، چونكە راستە بەشێوەی رووكەش بڕیارەكانی بەغدا سەربەخۆیە، بەڵام لە بنەرەتدا كاریگەری ئێرە و ئەوێی زۆر بەسەرەوەیە، بەغدا لە بڕیارەكانیدا موراعاتی هاوسەنگی نێودەوڵەتی زۆر دەكات.
* پەیوەندی نێوان لایەنە سیاسییەكانی هەرێم تاچەند بەو دانوستانانەی لە ئارادان ئاسایی دەبێتەوە؟
ــ ئێستا بارودۆخەكە لە رووی سیاسیەوە زۆر لەبارە بەتایبەت بۆ ئەو پێشهات و گۆرانكاریانەی چاوەڕوان دەكرێت، تا هێزە سیاسییەكان بەخۆیاندا بچنەوە و یەكریزی ماڵی كوردی رابگەیەنن و هەنگاوێك بۆ چارەسەری قەیرانەكان بنێن، بەتایبەت بۆ كێشەی موچەخۆران.
* دەوترێت یەكێتی رێككەوتن لەگەڵ پارتی دەكات و پشت لە گۆڕان دەكات؟
ــ یەكێتی پشت لە گۆران ناكات و هاوپەیمانێتی لەگەڵیدا هەیە، بەهەمانشێوەش ڕێكەوتنێكی لەگەڵ پارتی هەیە، بەڵام هیچ لایەنێك پەراوێز ناخرێت و ئەو رێككەوتنانەی دەكرێن لە پێناو بەرژەوەندییە باڵاكانی خەڵكی كوردستانە.
* ئایا بە چارەسەری كێشە سیاسییەكان، كێشە داراییەكانیش چارەسەر دەبن؟
ــ ئەگەر رێككەوتن و پرۆژەی هاوبەش لە نێوان لایەنەكان هەبێت بۆ ئەوەی بارودۆخی هەرێم چارەسەر بكرێت، بێگومان بە ڕێژەی لە (50%) كاریگەری لە چارەسەركردنی كێشەكان دەبێت.
* دەوترێت بەغدا بە رێككەوتن لەگەڵ ئەنقەرە دەتوانێت هەناردەی نەوتی هەرێم كۆنترۆڵ بكات؟
ــ ئەنقەرە قەیرانی زۆر گەورەی هەیە، راستە دەیەوێت لە رێگەی ڕێكەوتنەوە زیان بە كێشەی رەوای كورد بدات، بەڵام ئەنقەرە قەیرانی زۆری لە ناوخۆ هەیە و ناتوانێت چارەسەریان بكات، بۆیە ئامادەیە لەگەڵ بەغدا هەموو ڕێكەوتنێك بكات تەنها بەو مەرجەی هێزەكانی لە باشیك نەكشێنێتەوە.

‌ 2446 جار بینراوه‌
1/28/2017 10:05:30 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved