»  پەڕەموچ
كتێبی “كولتوورو مەرگی خواوەند”ی تیری ئیگلتۆن
و: دڵشاد شەفیق


ناپەرستی یان ئەتاییستبوون بە بۆچوونی تیری ئیگلتۆن روبەرووی قەیرانی فیكری گەورە بۆتەوە، هەرچەندە بەدرێژایی ماوەی سەدەی بیستەم لە پێگەیەكەوە بەرەو پێگەیەكی بەهێزتر هەنگاوی گەورەی دەنا، كڵێساكان لەسەدەی بیستەمدا ساڵ لە دوای ساڵ نوێژكەران و سەردانیكەرانیان كەمتر دەبووەوەو لاهوت كەوتە ژێر ركێفی فیكرو زانستە سروشتی و مادی و مرۆییەكانەوە.
بەڵام رووداوی یازدەی سێپتەمبەر گۆڕانكاری زۆری خستە ناو هاوكێشە سیاسیی و ئەدەبی و فیكری و كولتووریەكانەوە، رۆیشتنی ئاسایی بۆ پەرستگاكان رەنگە ماوەیەكی درێژ دووچاری نارەحەتی هاتبێت، بەڵام سەدای گومانی ریچارد داوكنزو كریستۆڤەر هایچنز هێشتا لەگەڵ چەندین كتێبی تر لە زەینی خوێنەراندا كاریگەرییان ماوە، كەچی لە شوێنەكانی تری جیهاندا ئایین لە خەوێكی قووڵەوە راچڵەكیوەو شێوەیەكی وەحشیگەرایی پەرستن لە هەردوو ئایینی موسڵمانان و مەسیحییەكان رووی لە خەڵك كردووە كە بەشێوەیەكی سامناك مێشك و هۆشی میللەتە چەوساوەو هەژارەكانی داگیركردووەو بیروباوەڕی كەهەنووتی وەك ڤایرۆس بەهەموو دونیادا بڵاوبۆتەوە.
بەپێی بۆچوونی ئیگلتۆن كە یەكێكە لە رۆشنگەرانی بواری فیكری دەبێت ئێمە لە دوارۆژدا ئەو پەرەسەندنە سامناكەی ئایینەكان ببینین بەڵام لەتواناماندا نەبێت قوربانییەكان بژمێرین، كتێبەكانی ئیگلتۆن لەم سەردەمەدا پڕفرۆشترین و ستوونە رۆژنامەوانیەكان زۆرترین خوێنەری هەیە، چونكە یەكێكە لەو نووسەرانەی زۆرترین لێكۆڵینەوەی فەلسەفی دەكات و رۆشنگەرێكی هاوچەرخی كۆمەڵگەی ئەمریكی و كاریگەری داهێنانەكانی بەسەر كۆمەڵگەی رۆژاوادا زۆرەو زۆربە زیرەكی پەندەكانی بۆ مەبەستە مرۆییەكان بەكار دەهێنێت و بە نمونەی ئاشكراو دیار گوزارشت لە مەسەلەكان دەكات، نووسینەكانی پڕن لە هەمەلایەنی و تەنز وهێرشی گەورە كە ئەمرۆ مۆدیلی تەنز نووسینە؛ بەڵام نەك بۆ پێكەنین بەڵكو بۆ راچڵەكاندنی مرۆڤایەتی لەو متبوونە ناسروشتییەی كە هەموو بوونی خرۆشاندووە.
لە كتێبی (كولتوورو مەرگی خواوەند) ئیگلتۆن هەموو كارامەیی و تواناكانی خۆی بۆ ئەوە تەرخانكردووە تا پێمان بڵێت چۆن ئەو هەموو خەونە باڵایانەی شارستانییەت كە لەسەر بنەمای سیكولاریزم و زانستە مادییەكان چەندین نەوەی یەك لەدوای یەك پێكەوەیان نابوو لەگەڵ بەربوونەوەی هەردوو تاوەرە جمكانەكەی جورف هارن ئەوانیش دارووخان و تووشی كارەساتی فیكری هاتن.
ئیگلتۆن لە حەفتاكانی سەدەی بیستەمدا ناوبانگی تەواوی دەركردو مامۆستای زمانی ئینگلیزی بووە لە ئۆكسفۆرد و سۆشیالستێكی شۆڕشگێڕ بووە، هەروەك دانی بەوەدا ناوە چونكە سۆشیالیستێكی شۆڕشگێرو مامۆستای ئۆكسفۆرد بووە؛ بۆتە ئایكۆنی راستە رێی تیۆرەكانی و خاوەنی ئایدیای چەپی كردارەكییە لەیەك كاتدا، هاوكات دەتوانێت بەرێرەوێكی سەختدا بگاتە ترۆپكە باڵاكانی بواری فیكری و فەلسەفی هاوچەرخی ئەم سەردەمە، دوای ماوەیەك پەتای ئیرەیی ئیگلتۆنی مەیدانە ئەدەبیەكەشی گرتەوە بە تایبەت كە بوو بە ئامانجی زۆربەی لێكۆڵینەوە ئەدەبییەكان. بەڵام لەم ساڵانەی دواییدا هاورێكانی یان هاوبیرەكانی لەو بوارەدا هەناسەی بەرپەرچدانەوە هەڵدەمژن، رەنگە ئەوەش بگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئیگلتۆن زیاتر بە رێبازی چەپەوە پابەندبووە، بەڵام بە حوكمدان بەسەر رەخنەی دژ بە (ناپەرستە نوێیەكان) كە تۆمەتباریان دەكات بە خراپ بەكارهێنانی مەسیحیەتی راستەقینە، ئیتر بیروباوەڕە مادییە توندەكەی تووشی دەسخەرۆیی دەبێت.
كتێبی “كولتوورو مەرگی خواوەند” نەبۆتە مایەی سەرهەڵدانی ئیگیلتییە كۆنەكان، ئەو كتێبە بەخێرایی گەشتێك بەناو جەنگە فیكرییەكان و شوێنەكانیان دەكات لە ئەوروپا كە ماوەی 300 ساڵی خایاندووە، بەپێی ئەو بەڵگەنامانەی لەو مێژووەدا هاتوون سوپای عەقڵانیەت سەركەوتنی بەسەر بێسەرو بەرەییە ئایینیەكان و بیرۆكە لاهووتیە كۆنەپەرستەكان هێناوە، بەڵام بەپێی بۆچوونی ئیگلتۆن ئەم سەركەوتنانە هێشتا یەكلایی نەبوونەتەوەو ئێستاش كاتێكی لەبار رەخساوە تا لەلایەن مێژووی بەدرەوتەوە رێگەكە بە پێچەوانەوە هەڵگەڕێتەوەو ئایینگەراكان دیسانەوە سەرهەڵدەنەوە.
 رۆشنگەری لە سەرەتای سەرهەڵدانیدا فەیلەسوفی خورافەگەریی هەبووە كە رووبەرووی پرۆسەی كەهەنووتی نابەجێ بوونەتەوەو ئەو لاهووتەیان رەتكردەوە كە فریشتەكان لە تەوقی دەنبووسێكدا سەما بكەن، بەڵام هیچ یەكێكیان نەیتوانی تێروانینی بۆ جیهانێكی بێ پەروەردگار هەبێت، چونكە وێرای ئەو هەموو بانگەشانە لەژێر ماسكێكی تری فیكری و زانستیدا بەدوای خوادا دەگەڕان، واتا زیان گەیاندن بە ئایین لە لایەن میتۆلیستە ئەڵمانیەكانەوە بەهۆی بیركردنەوەی ئاڵۆزیانەوە لە رۆح چاك دەكرایەوەو دەكەوتنە دوای رۆمانسیزمەكان بۆ دۆزینەوەیی خوایەك لەژێر چەتری سروشت و كەلتووری نوێدا، رەنگە ماركس كارێكی باشترو گەورەتری لە بڕیارەكانی خۆی كردبێت، بەڵام لەكاتی وردبوونەوەی زۆردا دەبینین ئەگەری كۆمۆنیستی دەگۆڕێت و دەبێتە ئەلتەرناتیفێكی تر بۆ یۆتۆپیاو هەمان خەونە ئاسمانیەكان بەشێوەیەكی ترو ‌ولە ماسكێكی تردا لە رۆحی مرۆڤەكان بەرجەستە دەكرێن، فردریك نیچای بەساڵاچووش بەو هەموو هێز و بوێرییەوە دواجار بەوە كۆتایی هێنا كە مەسیح لە شێوەی سوپەرمانێك “”Ubermensch بگەڕێتەوەو سەرلەنوێ دونیایەكی رۆشن دابرێژرێتەوە، مۆدێرنەكانی سەدەی بیستەمیش كەوتنە هەمان تەونی مێژووییەوە، بە بێهوودەیی داوایان دەكرد “ئەو بۆشاییە پڕ بكرێتەوە كە خوا جارێك لە جارەكان تێیدا جێی خۆی كردۆتەوە”، دواجار ژمارەیەكی زۆر دەگمەن لە پۆست مۆدێرنەكان لەم ساڵانەی دواییدا توانییان خۆیان لە ئایین جیا بكەنەوە، بەڵام كارەكە لەسەر رەتكردنەوەی تەواوی واتاو هیواكان بوو كە كەسانی تر باجەكەیان دەدایەوە، هەر ئەوەش یەكێك بوو لەو فاكتەرانەی كە كارەساتی خوێناوی یازدەی سێپتەمبەری لێكەوتەوە، دواجار ئیگلتۆن دەگاتە دەرەنجام بەوەی (تێكرای تواناكان بۆمان دەسەلمێنن كە مامەڵەكردن لەگەڵیان كارێكی ئاسان و سادە نییە).
تەواوی چالاكییەكانی ئیگلتۆن و تواناو بەڵگە سەلمێنراوەكانی هەر هەمووی لە كتێبی “كولتوورو مەرگی خواوەند”دا كۆكردۆتەوە، بەڵام خەوشە جیاجیاكانی هاوبار زۆربە روونی دیارن، دیارە خۆی كردۆتە (گریمی كلارسۆن)ـی فەلسەفەو جولەیەكی خێرای داوەتە بیرۆكە بەرزەكان و ئامانجی كردۆتە وەرنەگرتنی هیچ شتێك لە شتەكان بەجدیی، لەدژی داڕشتنە ئامانجدارەكان نەوەستاوەتەوەو بە بوێری خۆی دووبارە كردۆتەوەو سەرجەمی تێكستەكان هەمیشە دووبارە دەكاتەوە، لەجێی ئەوەی رەچاوی بیرمەندەكان بكات وەك تاك كاریان كردووە بۆ گەیشتن بە هەندێك لە شیكردنەوەكان لەسەر ئەو گرفتانەی نیگەرانیان دەكات، بەڵام بە گونجاوتر دەیانبینێت گەر بخرێنە ناو چیرۆكێكی ئامادەكراو لەسەر رۆشنگەری كە میتۆلۆجیای لێ دەكەوێتەوەو رۆمانسیەت بەدوای خۆیەوە دەهێنێت و ئینجا ریالیزم و مۆدێرن و دواجار پۆست مۆدیرنەی لێ كەوتۆتەوە،
ئیگلتۆن بە تەوسەوە دەڕوانێتە میتۆلۆجییەكان و بە دیدێك بۆیان دەڕوانێت و كتێبەكانی “زەینی باڵا بۆ ئاكاری رۆژانە”یان لە (كەودەنی باڵا زەینیەكان) و ( توانا بەرزەكانی زەینی) ماتیۆ ئارنۆڵد بە شتێكی لاوەكی ناودەبات، هاوكات دەڕوانێتە سەلمان روشدی و وەك منداڵێكی چەقاوەسوو دەیبینێت زیاتر لەوەی تێكدەرێكی سامناك بێت.
هاوبار بە شانوباڵی (كانت، بیرێك، كۆنرۆكت، شیللەر، نیچا و فرۆید) هەڵدەدات چونكە خاوەنی كتێبی مەزنن. ناوی ئالان پیادۆ دەبات وەك فەیلەسوفێكی تەواوی هەڵكەوتە لەم سەردەمەدا، ئەو قسەكەرێك بووە بە دەنگی جەختكاری باڵا زیاتر لەوەی عیرفانی بێت رەنگە هۆكارەكەی پەرچەكرداری گونجاو بێت بۆ گەورەیی.
هەندێكجار ئیگلتۆن تۆمەتباركراوە بە خۆپەرستی بەفیز، بەڵام لە راستیدا هیچ بەڵگەو شتێك نییە تا ئەمە وەك راستی پیشان بدات، ئەگەر ئامانجێكی سەرنجراكێشی هەبێت خۆی لە پشتی ئەو حەشاردانەوە رۆحییە نامۆیە دەدۆزێتەوە، وەك ئەو كەسەی كە یاری بە بووكەڵەكان دەكات لە بەردەمی جەماوەردا ئەدایەكی داهێنەرانەی لێ دەبینرێت بەڵام رەتی دەكاتەوە خۆی لەلایەن جەماوەرەوە ببینرێت و جووڵەی بووكەڵەكانی بۆ نمایشەكە پێ گرنگترە لە دەركەوتنی خۆی.
كتێبەكانی ناوبراو زۆر جیاوازترن لەوەی ئامادەكرابن تا رێگەمان پێ بدەن بزانین بەدیار چ جۆرە پرسیارێكەوە ئێشك دەگرێت یان كام شتی لا روونبۆتەوە لە كاتێكدا زەمەن خێرا بەسەرماندا تێ دەپەڕێت!! بەتایبەت كە دەڵێت كتێبی (كولتوورو مردنی خواوەند) ئاماژەیە بۆ بیرەوەری پەنجا ساڵەی دەركەوتنی وەك بیرمەندێكی گشتی.
تیری ئیگلتۆن لە سەرەتای ژیانیدا ئەندامی سەرەكی بووە لە كۆمەڵەی رۆمانییە كاسۆلیكیەكان و گۆڤارێكی چالاك بەڵام تەمەن كورتیان ساڵی 1964 بە ناوی (سلانت) دەردەكرد. لە زنجیرەیەك لە وتارە كاریگەرەكانی ئاماژە بەوە دەدات مەسیحیەكان بۆ مەسەلەی بیروباوەڕی كوێرانە هەرگیز راستگۆ نابن ئەگەر خۆیان بە سۆشیالیستی شۆڕشگێڕانەوە پابەند نەبن و بە پێچەوانەوە میتریالیزمی ماركسی بەسەرچووەو بە تەنها مەسیحییەت دەتوانێت فریاد رەسییان بێت، هاوكات دەڵێت لەسەر مەسیحییەكانە كە خەبات لە پێناو سەرمایەداری پارێزگاران بكەن.
سەرچاوە
 جوناثان ری/ صحیفە الغاردیان
المدی الثقافی


‌ 527 جار بینراوه‌
2/4/2017 12:25:43 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
راپرسی
پێت وایە دۆخی ئێستای كوردستان بەچی چارەسەر ئەبێت؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved