»  پەڕەموچ
ئەمریتا بریتام ژنـە شـاعیرەی هـیندی هاوچــەرخ
ئا/ پەڕەمووچ


ژنە شاعیرو رۆماننوس و نووسەری بنجابی هیندی ئەمریتا بریتنام یەكەم ئەدیبە كە لەناوەندی ئەدەبی هیندیدا زۆر بە بەرفراوانی ناسراوەو چ لەسەر ئاستی ناوەندە رۆشنبیرییەكان و چ لەسەر ئاستی میللی یەكێكە لە كەسێتیە ناودارەكانی هیندستان و بە هەردوو زمانی بنجابی و هیندستان زۆرترین بەرهەمی جوانی هەیە. لە ماوەی شەست ساڵی تەمەنیدا زیاتر لە (100) كتێبی بە بەرهەمی جیاجیا لە نێوان شیعرو چیرۆك و رۆمان و لێكۆڵینەوەو رەخنەیی ئەدەبی بڵاوكردۆتەوە، جگە لەوەش كتێبێكی تایبەتی هەیە كە چەندین گۆرانی میللی هیندی تیاداكۆكردۆتەوەو وەك بەڵگەیەك بۆ مێژوو پاراستوویەتی و لەفەوتان رزگای كردووە، دوایین كتێبی ناوبراو ژیاننامەی تایبەت بە خۆیەتی بە سێ بەشی جیاجیا بڵاویكردۆتەوە. یەكێك لە شیعرە ناوازەكانی (ئەمرۆ بانگهێشتی واریس شا دەكەم) مەبەستی شاعیری سۆفیزمی (شا)یەكە لەسەدەی هەژدەهەمدا شاعیری بلیمەتی هیندستان بووە، ئەو شاعیرە رەنگدانەوەی خەمی قوولی شاعیرەكەیە لەمەڕ كوشتارە خوێناویەكانی كە لەدەرەنجامدا بووە هۆی دابەشكردنی پنجاب لە نێوان هیندستان و پاكستان.
هاوبار باشترینی رۆمانەكانی ناوبراو "ئێسكەپەیكەر"ـە كە ساڵی 1950 نووسیویەتی و گوزارشت لەو هەموو جەورو ستەم و توندوتیژییە دەكات كە ژنان لە كۆمەڵگەی نەریتی هیندیدا دووچاری دەبن و ئەم رۆمانە كراوەتە فیلم و لەمیهرەجانەكاندا چەندین خەڵاتی وەرگرتووە.
ئەمریتا لە شاری كوجرانوالای بەنجاب لە 31ـی ئابی 1919 لەدایكبووەو لە منداڵیدا ناونراوە ئەمریتا كاوڕ، باوكی مامۆستاو شاعیرو رۆژنامەنووس بووە، بەڵام لە بەدبەختی خۆی كە تەمەنی دەگاتە یازدە ساڵی باوكی كۆچی دوایی دەكات و دایكی دەیباتە گەورەشاری لاهوور و لەوێ پێكەوە دەژین، بەڵام ئەو شارەش دەكەوێتە بەر كوشتاری نیوان پاكستان و هیندستان و ئیتر دەگوازێتەوە بۆ هیندستان و ساڵی 1947 بە تەواوەتی لە هیندستان جێگیر دەبێت. 
هەر لە تەمەنی منداڵیەوە باوكی هانی نووسینی داوەو دیوانی یەكەمی بەناوی "شەپۆلە نەمرەكان" ساڵی 1936 نووسیوە، ئەوسای كە تەمەنی تەنها شازدە ساڵان بووە، دواتر هاوسەرگیری لەگەڵ برتیام سینگ نووسەرو رۆژنامەنوس كردووەو ئیتر نازناوی بریتامی دراوەتە پیاڵ و بۆتە ئەمریتا بریتام. دواتر لەماوەی هاوسەرگیرییدا لەماوەی شەش ساڵی سەرەتادا زیاتر لە شەش دیوانی بۆ لە چاپدراوە. 
ئەمریتا لە سەرەتادا شیعری لەسەر رەوتی رۆمانسیزم دەنووسی، بەڵام دواتر زیاتر خووی بە رێبازی نووسەرانی پێشكەوتنخواز گرت كە بەر لە جیابوونەوە سەری هەڵدا، گۆڕانكاریەانی لە بیرۆكەو لێكدانەوەكاندا لە كۆمەڵە شیعری "ژانەكانی خەڵك"دەركەوتن و كە بە هۆیەوە رەخنەیەكی توندی ئاراستەی حكومەت كرد و داوای بووژاندنەوەی ئابووری دەكرد كە بووە هۆی برسێتی كوشندە لە بەنگال و هەر لەدوای ئەو دەمەوە زۆر ئازادانەو بێ ترس هەموو بڵاوكراوەكانی خۆی دەنووسی. 
هەر بەو هۆیەشەوە دەستی كرد بە چالاكی كۆمەڵایەتی و لە ناوەڕاستەكانی چلەكاندا بوو بە بەرێوەبەری بەشێك لە رادیۆی لاهوور لە دەلهی.
ئەمریتا ئەزموونی تاڵی شەڕی جیابوونەوەی نێوان هیندستان وپاكستانی بە چاوی خۆی بینوە، ئەو كوشتارانەی كە بووە هۆی مردنی زیاتر لە یەك ملیۆن هیندی لەنێوان ئایینەكانی هیندۆس و سیگ و موسڵمانەكان، دواتر هەر بەو هۆیەوە ساڵی1947 وڵاتی پاكستان لە هیندستان جیابوەوەو بوو بە خاوەنی دەسەڵاتی خۆی، هەر چەندە كارەكە ئاسایی بووەوە بەڵام ئەمریتا تاماوەیەكی زۆر بەدەست دەرهاویشتە دەروونیەكانەوە كە كاریگەرییان لەدەرونی كردبوو هەر دەیناڵاند. 
ساڵی 1960دوای ئەزموونێكی سەرنەكەوتووی ژیانی هاوسەرگیری كە نزیكەی چارەكە سەدەیەكی خایاند لە هاوسەری یەكەمی جیابووەوەو دواتر كەوتە داوی خۆشەویستی ساهەر لوود هیانفی (1921 ــ1980) شاعیرو لە چەندین بابەت و چاوپێكەوتندا بوێرانە دانی بەوەدا ناوە، بەڵام كە بینی ژنێكی تر ژیانی شاعیرەكەی لەخۆ گرتووە نائومێد دەبێت و دواتر پەیوەندی نوێی لەگەڵ ئەمرۆزای شێوەكارو گەورە نووسەر دانا، كە ماوەی چل ساڵی ژیانی تا كۆتایی لەگەڵ بەسەربرد، كە چەندین وێنەی بەرگ و دیزاینی ناوەوەی كتێبەكانی بۆ كردووە.
ئەمریتا چەندین خەڵاتی باڵای بەدەستهێناوە وەك خەڵاتی ئەكادیمیای ساهیتیا 1956 لەسەر دیوانی (نامەكان)ن وخەلاتی بهاریتا جنانبێت كە گەورەترین خەلاتی زێڕینەبۆساڵی 1982 لەسەر دیوانی "گەڵاو توورەگە"و دواتر خەلاتی بادمای فێهبۆشان كە دووەم گەورەخەتی هیندییە ساڵی 2004 لە نیودەلهی بە دەستی هێناوە.
ئەمریتا لە 31ـی ئۆكتۆبەر تشرینی دووەمی 2005 بەدەست نەخۆشی درێژخایەنەوە كۆچی دوایی كردووە. 

‌ 351 جار بینراوه‌
9/30/2017 10:18:27 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved