»  پەڕەموچ
 سەرۆك مام جەلال: نان و ئازادی بۆ نووسەران
عەبدولڕەحیم سەرەڕۆ


رۆژی سێشەممەی رابردوو 3/10/2017 هەواڵی دڵتەزێنی دواماڵئاوایی سەرۆك مام جەلال سەرانسەری كوردستانیانی هەژاند و لەناكاو تەمی خەم ئاسۆی هەموو شارەكانی داپۆشی، سەركردەیەكی گەورەی كورد و سیاسەتمەدارێكی هەڵكەوتەی ناوچەكە چووە كاروانی دوورو درێژی نەمرانەوە، ئەوەی دەبێت هەڵوەستەی لەسەر بكەین سەرۆك مام جەلال بە تەنها سیاسەتمەدار نەبووە، بەڵكو پیاوێكی رۆشنبیرو ئەدەب دۆست و هاوكات رۆژنامەنووسێكی زۆر چالاك بووە، بۆ گەیشتن بە ترۆپكی سیاسەت هەموو قۆناغەكانی رووناكبیری بڕیوەو سەری بە هەموو كایە زانستیە مرۆییەكاندا كردووە، رۆژنامەنووس، شیعردۆست، خوێنەری كەلتوورو كەلەپووری كوردەواری بە تایبەت هەموو بەشەكانی رشتەی مرواری عەلائەدین سەجادی، نووسەرو رۆژنامەنووس و مافپەروەرو زمانزانێكی بێهاوتای كوردی و عەرەبی و ئینگلیزی بووە، هاوكات خوێنەرێكی زۆر جددی ئەدەبیاتی كوردی و ناوچەیی و جیهانی بووە، هەموو شەوێك بەر لە خەوتن كتێبی سیاسی و فیكری و تەنانەت ئەدەبیشی دەخوێندەوە، ئەدەب دۆست بوو بە تایبەت شیعر، یەكێك بوو لەو كەسانەی زۆر سەرسامی شیعرەكانی حاجی قادری كۆیی و قانع و گۆران و چەندین شاعیری تری مەیدانی كوردایەتی و شۆڕشگێری بووەو لە سەردەمی خۆیدا زۆر هاوڕێی شێركۆ بێكەسی شاعیر بووە، شێركۆ بێكەس لەسەر داوای مام جەلال شیعری مەشخەڵانی نووسیوەو مامیش شیعرەكەی بەلاوە زۆر جوان بووە، بۆیە داوا لە ئەنوەر قەرەداغی هونەرمەند دەكات بیكاتە سروودو دواتر دەبێت بە مارشی مێژوویی یەكێتی نیشتمانی كوردستان.
سەبارەت بە دەرچوونی رۆمانی (سەگوەڕ)ـی محەمەدی موكری هاوینی ساڵی (1982) لە ناوچە ئازادكراوەكان كە لەسەر ئەركی چاپخانەی شۆڕش لەچاپدرابوو. دەنگۆو مقۆمقۆو بێزاری و رەخنەی هەڕەشە ئامێزی زۆر كەوتە ناو كادیرانی یەكێتی و هەر بەو هۆیەوە موكری بوو بە نووسەرێكی ناسراوی هەڵكەوتە كە پێشتر تەنها لای چەند ئەدیب و نووسەرێك لە شاخ دەناسرا، زۆربەی پێشمەرگەكان مۆڕەیان لێدەكردو وەڵامی سڵاوەكانیشیان نەدەدایەوە، هەندێكی تریش هێندە لێی تووڕەبوون بەنیازی كوشتنی بوون یان هەوڵیاندەدا لە ناوچەكانی سەركردایەتی دەری بكەن و دووری بخەنەوە، ئەگەرچی هەندێكی تریش هەبوون بەرگرییان لێدەكرد، بەڵام ژمارەیان زۆر كەم و دەگمەن بوون كە هەرچەندیان دەكرد نیازپاكی رۆمانەكە لەناو پێشمەرگەو كادرەكاندا روونبكەنەوە نەیاندەتوانی بەش بە حاڵی خۆیان بە تەواوی بەرگری لێ بكەن. 
 دوای خوێندنەوەی رۆمانەكە لەلایەن مام جەلالەوە بەچەند رۆژێك بروسكەی بۆ هەموو مەڵبەندەكان و كادیرە عەسكەرییەكان ناردبوو لەژێر ناوی (نان و ئازادی بۆ نووسەران)، تیایدا گوتبووی: ”ئەگەر یەكێك وشەی تێگرتن وشەی تێبگرن، ئەو وشەی تێگرتوون و ئێوەش قەڵەم بگرنە دەست و بەرگری لە خۆتان بكەن، پێویست ناكات وەڵامی نووسین بە كلاشینكۆف و ئاڕپیجی تێ گرتن بدرێتەوە“. ئەو گوتە بەنرخ و مێژووییەی (مام) لەناو ئۆرگانەكانی سیاسی و عەسكەریی یەكێتیدا سەدایەكی باشی دایەوە، بوو بە پەندێكی باشی سیاسی و رۆشنبیری بۆ ئەوی زۆربەی كادرانی ناو یەكێتی رێز لە خوێندنەوەو نووسین و نووسەران بگرن، بەو هۆیەشەوە محەمەد موكری لە كەسێكی بێزراوەوە بوو بە كەسێتییەكی ئەدەبی هەڵكەوتەو لەناو تێكرای جومگەكانی یەكێتی تا مردن هەر مایەی رێزبوو، ئینجا هەر لە دوای ڕاپەرینە سەرتاسەرییەكەی كوردستانیشەوە مام جەلال لەسەر ئەركی خۆی بە چاپێكی جوان و شایستەوە (سەگوەڕ)ی چاپ كردو هەر بە خودی خۆیشی پێشەكییەكی جوانی بۆ نووسی و بەو هەنگاوەش رۆمانی سەگوەڕ بوو بە پێشەنگی روناكبیری شاخ و شار.
شادڕەوانی نەمر شارەزایی زۆری لە شیعری كوردی و عەرەبیدا هەبوو، ساڵی 1959 كە بە ئەندامی كارای رۆژنامەنووسانی عێراق هەڵبژێردراو ئەوسا شاعیری عێراقی عەرەب محەمەد مەهدی جەواهیری نەقیبی سەندیكای رۆژنامەنووسانی عێراق بوو كە پێشتر لە رێگەی خوێندنەوەی شیعرێكی ناوبراوەوە لەسەر (وەسبە = راپەرینی میللی) بۆ شەهیدانی وەسبەی خوێندبووەوە هاوڕێیەتییەكی بەتین كەوتە نێوانیان و بەهۆیەوە خوێندنەوەی زۆر جوانی بۆ شیعرەكانی جەواهیری دەكرد و لە چەندین بۆنەی ئەدەبی و رووناكبیریدا شیعرەكانی وەك نمونە دەهێنایەوە، لە چەندین شوێنیشدا دووپاتی كردۆتەوە كە راویەكی باشی جەواهیرییە، لە ساڵی (1997) چلەی ماتەمینی بۆ جەواهیری لە سلێمانی سازكرا، لەو بۆنەیەدا مام دیراسەیەكی پڕ لە زانیاریی دەربارەی بەشێك لە شیعرەكانی جەواهیری پێشكەش كرد، كە بە شیكاری و لێكدانەوەو ڕوونكردنەوەی ماناكان و خوێندنەوەی شیعرەكانی هەر لەو كۆڕەدا خوێندەوە، هەر بەوەش نەوەستا داوای كرد پەیكەرێكی جوان بۆ جەواهیری دابتاشرێت و لە شەقامی  سەرچناری شاری سلێمانی پەیكەرەكەیان بۆ دامەزراند. 
جگە لە بواری ئەدەب و نووسین و خوێندنەوە مام جەلال ئەندازیاری نوێكردنەوەو زیندووكردنەوەی چەندین رۆژنامە بووە بە نمونە كوردستانی نوێ بەردەوامیدان بووە بە یەكەم رۆژنامەی كوردی بەناوی كوردستانەوە كە لە تاراوگە لەلایەن بەدرخانیەكانەوە لە میسر لە (1899) دەرچووە، هاوكات گۆڤاری (گەلاوێژی نوێ) درێژەدانە بە گۆڤاری گەلاوێژی كوردی كە لە ژێر چاودێری شادڕەوان ئیبراهیم ئەحمەد و مامۆستا عەلائەدین سەجادی لەماوەی ساڵانی (1939 ــ1949) دەردەچوو. 
مام جەلال جگە لەوەی خوێنەرێكی گەورەی كتێبە فیكری و ئەدەبی و سیاسیەكان بووە هاوكات نووسەرێكی باشیش بووەو چەندین كتێبی دەگمەنی كوردی و عەرەبی نووسیوەو بە چاپی گەیاندوون وەك “كوردستان و بزووتنەوەی نەتەوەیی كوردی، جلال تالەبانی هەلوێستەكان و بۆچوونەكان، رێگا بەرەو پێشەوە. دەربارەی كێشەی كورد لە عێراق”. 
هاوبار مام جەلال رۆژنامەنووسێكی بە ئەمەك و بە توانا بووە، لەدوای شۆڕشی تەمموزی ساڵی 1958ـەوە بەشداریكردووە لە دەركردنی گۆڤاری رزگاری (التحریر) و ساڵی 1959 بە هاوكاری ئیبراهیم ئەحمەدی گەورە شاعیریی كورد رۆژنامەی خەباتی دەركردووەو لەژێر نازناوی (پیرۆت) چەندین وتاری بڵاوكردۆتەوە، لە سەردەمی شۆڕشی شاخ و دوای دامەزراندنی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، لەناوچە ئازادكراوەكان بڵاوكراوەیەكی بە زمانی عەرەبی بەناونیشانی (الشرارە) دەركردووە، وێرای سادەیی بلاوكراوەكە لەناو كایەی رۆشنبیران و سیاسیەكاندا رۆڵێكی زۆر كارای هەبووە.
لەدوای ئازادكردنی بەشێكی زۆری كوردستان  لە نەوەدەكان فەرهاد پیڕباڵ رۆمانی ملازم موحسین و چەند شتێكی تر دەنووسێت بەهۆیەوە هەرایەكی زۆر دەنێتەوەو پێشمەرگە دێرینەكان و كادرە باڵاكانی ناو یەكێتی نیشتمانی كوردستان زۆر لێی تووڕە دەبن و زۆر بە توندی هەڕەشەی لێ دەكەن، چونكە لەو رۆمانەدا زۆر بە زەبرەوە هێرش دەكاتە سەر شۆڕش و بەوەش زۆربەی یەكێتییەكان لێی تووڕە دەبن. 
نەبەزگۆران دەڵێت: فەرهاد پیرباڵ نۆڤلێتێكی لەسەر شۆڕش نووسیبوو رەخنەیەكی زۆری لێگرتبوو،  كە لە نووسینگەی هاوڵاتیدا بووم، وتارێكی جەنابی مام جەلالم بینی لەسەر فەرهاد پیرباڵ و زۆر بە جوانی رەخنەكانی كە لە شۆڕشی گرتبوو بە سینگ فراوانیەوە قبووڵی كردبوو، دەڵێت دەستبەجێ پەیوەندیم بە فەرهاد پیرباڵەوە كرد و مەسەلەكەم بۆ گێڕایەوە ئەویش لە وەڵامدا وتی: ئەو پیاوە ئەهلی كتێب و خوێندنەوەیە لە شاخیشدا هەر ئەمە ئاكاری بووە، بۆیە تێدەگات لە رەخنە. 
مام جەلال دوای ئازادكردنی شاری كەركوك داوای لە رۆشنبیران و كادرانی ناو یەكێتی نیشتمانی كرد بە زووترین كات تەلەفزیۆنێكی ناوخۆ دابمەزرینن كە گوزارشت لە گشت پێكهاتەكانی ناوشارەكە بكات و ببێتە سەكۆیەك بۆ نزیككردنەوەی كولتووری نەتەوە جیاجیاكانی ناوشارەكەو هەر لە سەرەتای ئازادكردنی شارەكەوە تەلەفزیۆنی كەركوك دامەزرا كە تایبەتمەندی خۆی هەبووە لە پەخشكردنی جۆرەها هونەرو هاوكات تاقە تەلەفزیۆنە بە هەر چوار زمانی پێكاهاتەكانی ناو شارەكە بەرنامەكانی خۆی پەخش دەكات و لەبواری كولتووری و رووناكبیریشدا گیانی تەبایی و برایەتی و پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی پاراستووەو هەر بە بڕیارێكی مام جەلال لەسەر داواكاری خەڵكی شارەكە ئەو تەلەفزیۆنە لۆكاڵیە دەكرێتە كەناڵی ئاسمانی و بەردەوامی زیاتر بە رێبازەكەی مام دەدات.

‌ 391 جار بینراوه‌
10/7/2017 10:35:08 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved