»  باران
لەپەرلەمان كار بۆ بەیاساكردنی هاوسەرگیری پێشوەخت دەكرێت
ئا / هاوار ستار


چەند پەرلەمانتارێكی (كوتلەی مواتن) لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق  كار بۆ  گۆڕینی چەند بڕگەیەك لە یاسای باری كەسێتی تایبەت بە هاوسەرگیری دەكەن و یاسای جێگرەوەی بۆ پێشنیاز دەكەن، ئەمەش ناڕەزایی ژنانی بەدوای خۆیدا هێناوەو  سەمیرە ئەحمەد چالاكوان لە بواری مافەكانی ژنان پێیوایە، تێپەڕاندنی ئەو یاسایە  شەرعیەتدانە بە حوكمی مامۆستایانی ئاینی و گەڕاندنەوەی هاوسەرگیری پێشوەخت بەتایبەتی.

* بە بڕوای ئێوە وەك چالاكوانێكی بواری مافەكانی ژنان، زیانەكانی تێپەڕاندنی یاسای هاوسەرگیری پێشوەختە چین؟
-بەشێوەیەكی گشتی ئەو گۆڕانكاریانەی پێشنیازكراوە بكرێن كە بەرەیەكی شیعە هەوڵی بۆ دەدات زیانی زۆر دەبێت، چونكە هاوسەرگیری پێشوەخت دێنێتەوەو گرنگی بە حوكمی مەلاكان دەدات، كە ئەمەش هەمان یاسای جەعفەرییە بە شێوازێكی نوێ، بەڵام بەخۆشحاڵیەوە كۆمەڵێك پەرلەمانتارو یاساناس و چالاكوان تائێستا رەتیانكردوەتەوەو تائێستاش دانیشتن بۆ تێپەڕاندنی ئەو یاسایە نیسابی یاسایی تەواو نەكردووە.
*ماددەی یەكی یاسای باری كەسێتی كە كۆتا ماددەی دووی ژمارە 188ی ساڵی 1959 بەندی سێیەم بەوە دیاری دەكات (أ-دەبێت لەسەر موسوڵمانی سەر بەهەردوو مەزهەب شیعە و سونە پابەند بن بەیاساكە و لەرێگەی تەمەنی دیاری كراوی پەیڕەوی ئەو دوو مەزهەبە تەمەنی هاوسەران دیاری بكرێت)، لەسەر ئەم بەندە بۆچونتان چییە ؟
-ئێمە یاسای مەدەنی ساڵی 1958 مان هەیە كەیەكەم یاسایە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا دانراوە لەخزمەتی ژن و تاكی كۆمەڵدایە، بەڵام ئەوان تازە پاش نزیكەی 60 ساڵ دەیانەوێ گرنگی بەیاسایەك بدەن كە حوكمی شەرعی 1400 ساڵ لەمەوپێش دەكات و رێگە بە هاوسەرگیری پێشوەختە دەدات، چونكە بەبڕوای مەزهەبەكان كچی باڵق بوو دەكرێت بەشو بدرێت و یاسای جەعفەری شیعە مەزهەبەكان كچ بە 10 ساڵی بەشودەدات لەكاتێكدا لەیاسای مەدەنی نابێت خوار 18 ساڵ هاوسەرگیری پێ بكرێت، چونكە گەر كچ بەباڵقی بەشودران ئەوا منداڵێتی لەباردەبرێت و چۆن دەتوانێت خۆی خێزان و مناڵ پێكبێنێت.
*ماددەی دووی پێشنیاز كراو باس لە دەستنیشان نەكردنی مارەیی دەكات بۆچونی ئێوە لەو بارەیەوە؟
-هەرشتێك كە یاسایەكی بۆ دیاری نەكرا واتا بڕیارو یاسایەكی لاستیكییەو بەپێی ئارەزو گۆڕانكاری تێدەكەن، ئەگەرچی ئێمە مارەیی بە دانانی نرخ بۆ مێینە دەزانین بەڵام كە لەم وڵاتە پەیڕەو دەكرێت پێویستە بەیاسا پێشوەختە دیاری بكرێت نەك هەر دەستنیشان نەكرێت، چونكە كاتی جیابوونەوە پیاو بەئاسانی لە ژن جیادەبێتەوەو حەقەكەشی بەدڵی خۆی دیاری دەكات و كاتی هاوسەرگیریش باوان بەدڵی خۆیان داوای مارەیی لەماڵی زاوا دەكەن و بەهەردوو بار كێشە دروست دەكات.
*لە ماددەی سێدا بەندی 5 بۆ چاكردنی مادەی 10ی یاسای ژمارە 188ی ساڵی 1959 ئەوە دەستنیشانكراوە كە (دەبێت دوای ئەوەی مامۆستایانی ئاینی لە هەردوو مەزهەب رەزامەندیان لە هاوسەرگیریدا ئەوا لەماوەی 60 رۆژدا گرێبەستی دادگا ئەنجامبدرێت و بكرێت)؟
-ئەو خاڵەیان زۆر باشەو پێویستە گرێبەست زوو ئەنجام بدرێت تا ژیانی هاوسەری نەكرێت بەكێشەو كچ تەنها لای مەلا مارە نەكرێت، سەبارەت بەبەندەكان ئێمە ناڵێین تەواوی یاسا پێشنیازكراوەكان رەتدەكەینەوە، بەڵكو ئەوانەی زیان بەمافی كچ و ژن و كۆمەڵگە دەگەیەنن لەگەڵی نین و نابین، چونكە ئەم بەندە دەبینی وادەی دادگای دیاری كردووە بەڵام ئەڵێ پاش رەزامەندی مامۆستای ئاینی واتا ئەمەش گەڕاندنەوەی حوكمی مەلایە لەدەرەوی دادگاو هاوسەرگیری دەرەوەی دادگا.
*هاوسەرگیری لەلایەن مامۆستاوە زیانی چی دەبێت؟
-زیانی ئەوەی دەبێت كچ بەئارەزوی بنەماڵەی دەدرێت بە شوو لەدەرەوەی دادگاو یاسا و هاوسەرگیری خوار هەژدە ساڵ زیاد دەكات كە ئێستا لە نێو خێوەتگەكان هەیەو كچی 14 ساڵم بینیوە سێ جار هاوسەرگیری پێ كراوە كە ئەمە كۆمەڵگە تێكدەدات و ناچن لە دادگا تۆمار بكرێن و گرێبەستیان نیی و ناسنامەیان نەگۆڕاوەو تەنانەت منداڵیان بێ ناسنامەیە.
*لەمادەی چواری پێشنیازكراودا هاتوە دەكرێت مادەی شەشی یاسای باری كەسێتی ژمارە 188 بۆ ساڵی 1959 بەندی پێنجەمی بەم جۆرەبێت، (هیچ كەس و خزمێك دەست وەرنەداتە گرێبەستی هاوسەرگیری و گەر دایكی كچە ناڕەزایی هەبوو ئەوا گرێبەستی مامۆستایانی ئاینی بەتاڵ دەبێت و مامەڵەی پێوەناكرێت و خزمیش ناتوانێت باوان رازی بكات بەزۆر منداڵیان بەشو بدەن)؟.
-ئەو خاڵەیان خاڵیكی ئەرێنییە و نابێت زۆر لە باوان و كچ بكرێت و رەزامەندی دایك گرنگە بەڵام لێرەشدا كێ گوێ لەدایك دەگرێ تا پەیڕەو بكرێت.
* لەسەر پێشنیازی گۆڕانكاری لەیاسای باری كەسێتی ژمارە 188ی ساڵی 1959 چیتان هەیە و هەوڵتان چی دەبێت؟
-ئێمە وەكو چالاكوانانی بواری ژنان لە كارداین بۆ راگرتنی ئەم جۆرە هەوڵانەو لەشاری بەغداش هەوڵی باش دراوە بۆ رەتكردنەوە بەتایبەتی ژنانی وەك مەیسون دەمەلۆجی و نەزیهە دلێمی كە كەمپینی باشیان راگەیاندوە و خۆپیشاندانیان ئەنجامداوە، ئێمەش وەكو چالاكوان لەكەركوك لەگەڵ ئەوان و پەرلەمانتارانی خۆمان پەیوەندیمان هەیە تا هەوڵی جدی بدەین لە پێناو بابەتەكانی پەیوەند بە كچان و ژنانمانەوە.

‌ 405 جار بینراوه‌
10/7/2017 10:37:40 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved