»  پەڕەموچ
ژان دۆرمیسۆن میری ئەدیبانی فەرەنسی كۆچی دواییكرد


ئاژانسەكانی هەواڵی فەرەنسا كۆچی دوایی ژان دۆرمیسۆن نووسەرو مێژونووس و سیاسەتمەداری ناسراو بە میری ئەدیبانی فەرەنسایان راگەیاند كە لە 5/12/2017 بەهۆی راوەستانی كتوپڕی دڵەوە لە تەمەنی (92) ساڵیدا كۆتایی بە ژیان هێنا. 
ئیلیۆز دۆرمیسۆن كچە گەورەی نووسەر هەواڵەكەی پشت راستكردەوەو وتی :”ناوبراو لە دەوروبەری پاریس و لە ماڵەكەی خۆیدا بەهۆی وەستانی كتوپڕی دڵەوە كۆتایی بە ژیان هێناوە”. هاوكات وتیشی:” باوكم هەمیشە دەیوت: بەبێ ئەوەی هیچتان بۆ بڵێم لە پڕێكا جێتان دەهێڵم، ئەمە ناونیشانی دوایین كتێبشی بووە، بەڵام باوكم لە رێگەی كتێبەكانیەوە زۆر شتی ناوازەی بۆجێ هێشتووین كە رەنگە بە وتن پڕ نەكرێتەوە”. 
ژان دۆرمیسۆن نووسەرو مێژونووس و ئەدیبی گەورەی فەرەنسا لە مانگی چواری 1925 لە پاریس لەدایكبووە، بەدرێژایی ژیانی زیاتر لە (40) كتێبی لە بوارە جیاجیاكانی ئەدەبی و سیاسی و مێژوویی و فەرهەنگی نووسیوە كە زۆربەیان لە زانكۆكاندا دەخوێندرێنەوە. 
ساڵی 1973 كاندیدی یەكەم و هەڵبژێردراو بووە بۆ ئەكادیمیای فەرەنسی، هاوكات لە ساڵی 1974ـەوە تا ساڵی 1977 بەرێوەبەری رۆژنامەی “لۆڤیگارۆ” بووە، ساڵی 1992 لە رێگەی هەڵبژاردنەوە بوو بە ئەمینداری گشتی ئەنجومەنی نێودەوڵەتی فەلسەفەو زانستە مرۆییەكان لە رێكخراوی یۆنسكۆی كولتووری و پەروەردەیی جیهانی، هەر لە هەمان ساڵدا لەسەر كتێبی (نەبەردی نەتەوە) خەڵاتی گەورەی ئەكادیمیای فەرەنسی بەدەستهێناوە. 
ناوبانگی دۆرمیسۆن لە ساڵی 1971ـەوە لەسەر كتێبی “مەزنێتی ئیمپایەر” دەستی پێكردووە كە خەڵاتی یەكەمی هەمان ئەكادیمیای دەستەبەركردووە. 
نووسەر ساڵی 1973 دەچێتە ناو ئەكادیمیای فەرەنسی و پێشتریش بەرێوەبەری رۆژنامەی “لۆڤیگارۆ” بووەو بەدرێژایی تەمەنی (40) كتێبی پڕبایەخی مێژوویی و كۆمەڵایەتی و ئەدەبی لەسەر فەرەنسا نووسیوە.
ساڵی 2015 گەورەترین خەڵاتی مرۆیی لە پاریس دەستەبەركردووە، بەو هۆیەشەوە چاپخانەی “لابلیاد” سەر بە خانەی بڵاوكردنەوەی “گالیمار” وەك دیارییەك و رێزلێنانێك هەموو كتێبەكانی بۆ لەچاپدایەوەو بەمەش چووە ریزی مێژوویی سێرڤانتس، فیلیپ رۆت و چەند نووسەرێكی دەگمەن كە ئەو دەزگایە كار بۆ لەچاپدانی بەرهەمەكانیان دەكات. 

كاروانی سیاسی
نووسەر لە حەفتاكانی سەدەی رابردوو ناسرابوو بەوەی بە شێوەیەكی زۆر بەتەوس و زیرەكی لە رۆژنامەی “ڤیگارۆ”ـی راستڕەو دەینووسی، ساڵی 1981 و دوای سەركەوتنی سۆشیالیستەكان بۆ سەر دەسەڵاتی وڵاتەكە وتارێكی ئاراستەی سەرۆك فرانسوا میتران كرد و لە رۆژنامەی ناوبراو دەنووسێت :” سەرۆكی كۆمار بانگهێشتی دادگای مێژوو دەكەم”. هەر لەدوای ئەو وتارەوە بانگهێشتی كۆشكی سەرۆكایەتی دەكرێت و یەكەم ساتەكانی هاورێیەتی نێوانیان دەست پێدەكات، خودی نووسەریش لە چاوپێكەوتنێكیدا لەگەڵ رۆژنامەی (ئێكسپرێس)ـی فەرەنسی ساڵی 2012، ئەو وتارە بە سەرەتای هاورێیەتی خۆی و سەرۆك میتران ناو دەبات، فرانسوا میترانیش لەو بارەیەوە دەڵێت:” جێی داخە نووسەرێكی وا زیرەك لەسیاسەتدا بیركردنەوەكانی دیاریكراوبن”.
ئیمانوێل ماكڕۆن سەرۆكی ئێستای فەرەنسا لە پرسەنامەیەكدا كە ئاراستەی خانەوادەی نووسەری كردووە دەڵێت: باشترین نوێنەری ئەدەبی رۆحی میللەتانی فەرەنسا بوو، خاوەن زیرەكیەكی زۆر 
ناوازەو تایبەت بووە، هەمیشە رووخۆش و جوانپۆش دەردەكەوت، ئەو ئەمیری ئەدیبانی وڵاتەكە بوو كە هەرگیز گوێی بەو پلە بەرزەی خۆی نەدەدا، مرۆڤێك بە بزەخەنە توانی سەركەوتنەكان بەدەست بهێنێت، ئێمە ئەمڕۆ ژان دۆرمیسونی خاوەن بە بەهاترینی وشەی ئەدەبی فەرەنسیمان لەدەستدا كە ئەگەری زۆرە كەسێتی لەو چەشنە دووبارە نەبێتەوە. 
جێی باسە شادرەوان لە میانی خولی دووەمی هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی كە لە ئایاری 2017 بەرێوەچوو یەكێك بووە لە لایەنگرە هەرە پێشەنگەكانی سەرۆك ئیمانوێل ماكڕۆن و كاری زۆری راگەیاندكاری بۆ سەركەوتنەكانی دەكرد. 
لە خانەی (نەمران)ـدا
ژان دۆرمیسۆن لە نیسانی 1925 لە خێزانێكی خانەدانی پایەدار لەدایكبووە، كە لە كولتووری گشتی فەرەنسیدا بە خێزانی “كۆنت” ناسراون، لە ساڵی 1956 خووی دایە ئەدەب و ناوبانگی ئەدەبی زۆر لە ناوبانگی خانەوادەیی پێ باشتربووە، لە ماوەیەكی كەمدا بوو بە ئەندامی كارای ئەكادیمیای فەرەنسی كە لە ناوەندی ئەدەبی فەرەنسیدا بە خانەی نەمران ناسراوە. 
نووسەر لە سەرەتادا لە “ قوتابخانە باڵای مامۆستایانی پسپۆر”دەستی بە خوێندن كردووە، كە یەكێكە لە دەزگا دانشگاییەكانی پێگەیاندنی بواری زانستە مرۆییەكان لە فەرەنسا، لە بواری فەلسەفەدا گەیشتۆتە بڕوانامای باڵای تەبریز و دواتر بۆتە فەرمانبەرێكی گەورەی حكومی، دۆرمیسۆن نوێنەرایەتی چەندین نێردەی فەرەنسی بۆ دەرەوەی وڵاتەكەی كردووەو دواتر بۆتە ئەندام لە رێكخراوی یۆنسكۆو ماوەیەكی زۆر لەوێ‌ نووسەری گشتی كارگێڕییەكان بووە، دواتر بۆتە سەرۆكی ئەنجومەنی نێودەوڵەتی فەلسەفەو زانستە مرۆییەكان.
ژان دۆرمیسۆن رۆمانی یەكەمی ساڵی 1956 بڵاوكردۆتەوەو یەكێك لە رۆمانە هەرە ناوازەكانی “خوا، ژیان و بەرهەمەكانی” كە لە ساڵی 1981 نووسیویەتی، ژانی رووخۆش و ژانی رووگرژ (1984).
لەساڵی 1949ـەوە لەگەڵ چەندین رۆژنامەو گۆڤاری فەرەنسیدا هاوكای كردووە وەك:” پای ماچ، نیس ماتان”، داوتر بۆتە جێگری سەرنووسەری گۆڤاری دیۆژێنی فەلسەفی و ساڵی 1976 دەبێتە بەرێوبەری گشتی هەمان گۆڤار. 
ساڵی1973 لە دوای مردنی رۆمان رۆڵانەوە بە بەسەرۆكی ئەكادیمیای فەرەنسی هەڵبژێردراوە، لەو ناوەندەدا چەندین گۆڕانكاری ئەدەبی و ئیداری كردووە كە لە هەندێكیان تووشی ئاریشەی یاسایی هاتووەو دواتر لە رێگەی داڕشتنی بڕگە یاسایەكەوە پشتگیری لە كارەكانی كراوە، یەكێك لەوانە بۆ یەكەمجار هەڵبژاردنی ژنە رۆماننووس مارگریت یۆرینسار بە ئەندامی ئەكادیمیاكە كە پێشتر نەدەبوو هیچ ژنێك شەرەفی بە ئەندامبوون لەو شوێنە وەربگرێ، نووسەر خەڵاتی شاتووبڕیانی ساڵی 1991ـی لەسەر رۆمانی “چیرۆكی جوولەكەیەكی ونبوو”.. هاوبار هەمان خەڵاتی لەسەر رۆمانی “گومركەكانی دەریا”.. ساڵی 1994 وەرگرتووە.
خاوەن شێوازێكی ئەدەبی ناوازە بووەو توانیویەتی چەندین بابەتی جدی تێكەل بە شێوازی بەتەوسی خۆی بكات و بە سووكی و بێ ئەوەی هیچ لایەنێك لێی بێزار بن پەیامەكانی خۆی گەیاندۆتە خوێنەران. 
ناوبراو بەدرێژایی ژیانی لە نووسینی رۆمان و بەرهەمی تری ئەدەبی بەردەوامبووە. لە نێوان ساڵەكانی 1997 و 1998ـدا كتێبێكی لە دووبەشدا بەناوی “بەشێكی تری ئەدەبی فەرەنسی”بڵاوكردۆتەوە، دواتر رۆمانی “ بڕوانن چۆن سەما دەكەین ساڵی 2001”، لە دوو كتێبی تردا راسپاردەكانی خۆی پێشكەش بە خوێنەرانی كردووە كە بریتین لە “راپۆرتی گابریال 1999 ، كارەكە زۆر جوان بوو 2003”، ئینجا لە ساڵی 2005 كتێبی “ ئاهەنگی فرمێسكەكان”ـی بڵاوكردۆتەوە، ساڵی 2013 دۆرمیسۆن كتێبێكی بەناونیشانی “ رۆژێك دادێ بێ ئەوەی هیچ بڵێم جێتان دەهێلم” دەنووسێت و بەمەش تەئكید دەكاتەوە كە ئەو نووسەرە عاشقی ژیان و جوانیەكانی ئەدەبی فەرەنسی بووە. 
لە 5ـی دیسەمبەری ئەمساڵ 2017 لە ماڵەكەی خۆی لە پاریس بە هۆی راوەستانی كتوپڕی دڵەوە كۆچی دوایی دەكات و لە گۆڕستانی خانەدانان لە پاریس بەخاك دەسپێردرێت.



‌ 753 جار بینراوه‌
12/16/2017 9:55:15 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved