»  پەڕەموچ
زمانی ئەفسانە لە "شاری وشەكان"ـی ئەلبرتۆ مانگوێل
ئا: دڵشاد شەفیق


رەنگە ئەو رۆمانانەی كە مانگویل نوسیونێتی هێندەی كتێبەكانی تری لە بوارەكانی بیرمەندی و لیكۆڵینەوەكان جێی بایەخ نەبن. بەتایبەت ئەو كتێبانەی باس لە خودی كتێب دەكەن، یان ئەو وتارە قوڵانەی كە بە شێوەیەكی زۆر هونەرییانە باس لە مەسەلە ئاڵۆزەكانی فەلسەفە دەكەن، مێژووی جیهان و ئەفسانەكانی مرۆیی و میتۆلۆجیای دێرین كە مێژوو زۆر بەكاوەخۆ بۆی پڕكردووینەتەوەو لە دووتوێی چەندین سەدەی دوورو نزیك بۆی جێی هێشتوون، مانگوێل ئێستا باشترین داهێنەرو شیكەرەوەی راستییە شاراوە مێژووییەكانە كە مرۆڤ درێژترین گەشتی زەمەنی بەسەر ئەم زەوییەدا كردووەو هێشتا نە لە ئەنجامەكانی ئەمڕۆو نە لە ئاكامەكانی رابردوو نەگەیشتووە. 
هەر لەبەر ئەمەش ئەلبرتۆ مانگوێل دەمانباتە ناو كۆمەڵێك لە چەمك و بۆچوون و لە دیدی تایبەتدا راماندەگرێت و جێ پەنجەی لە گۆشەكانی جیهان و وێستگەكانی میژوودا دەنەخشێنێت، با لە گلگامشی سۆمەریەكانەوە دەستپێبكەین كە داستانێكە پڕ لە بەهای جوانی، ئەم نووسەرە جۆرێكی تری بەهرەكانی لە كارەكانیدا بەكاردەهێنێت بەوەی ئەم داستانەی بە رێگەی خۆی دەدۆزێتەوەو چەندین نهێنی لە گۆشەو كەلەبەرەكانەوە دەخاتە بەر رۆشنایی دیدو بۆچوونەكانی.
ئەلبرتۆ مانگوێل دەڵێت: لە ژوورێكی پڕ لە تەپوتۆزو خۆڵاوی لە مۆزەخانەی بەریتانی گەنجێك بەناوی جۆرج سمیتەوە ژمارەیەك تابلۆی مسماری دەدۆزێتەوە كە لە ساڵی 1872 لە كوردستانی عێراق دۆزراوەتەوە، توێژەرێكی بەریتانی خەڵكی لەندەن دەیگوازێتەوە ئەو مۆزەخانەیە، ئەو توێژە كە بینی ئەو تابلۆیانەی مۆزەخانەی ئاشوورپانیپال باس لە بوونی داستانی گلگامش دەكات دەكات و كتێبێكی لەسەر نووسراوەو لە سنووقێكدا دانراوە تووشی سەرسامی دێت. 
ئەو كتێبە باس لە داستانی گلگامێش دەكات، ئەو پاشا جەزرەبەو ستەمكارەی كە سێ بەشی لە خواوەندو بەشێكی لە مرۆڤەكان بووە، پاشایەكی زۆرداربووە، پیاوانی دەكوشت و ژنانی زەوتدەكرد، تەنانەت شەڕی لەگەڵ خواوەندەكانیش بەرپاكردووە، هەر بۆیە میللەتانی ئۆرووك (ئوور) سكاڵای لێدەكەن و داوا لە خوا دەكەن چارەسەرێكیان بۆ بدۆزێتەوە، هەواڵ دەگاتە خوا كە ئەو خەڵكە بەشمەینەتە زۆر لە بوونی پاشا بێزارەو سكاڵالە ئاكارەكانی دەكەن، ئەویش پێشنیار دەكات هاورێیەكی بۆ بدۆزێتەوە تا ببێتە دۆست و دڵنەوازیی بكات.
گلگامش لە خەونیدا دەبینێت ئەستێرەیەك دەچۆڕێتەوەو هەوڵدەدات بەر لەوەی بكەوێتە زەوی بیگرێتەوە كە بەردەبێتەوە دەبینێت بەردێكی گەورەیە لە ستارگەكانەوە بەربۆتە سەرزەوی، خەونەكەی بۆ دایكی دەگێڕێتەوە بۆ ئەوەی رێنمایی بكات ئەویش پێی دەڵێت هاورێیەكی نوێ زۆر دڵسۆزت دەبێت. ئیتر گلگامش زۆر بۆ هاورێكەی دەگەڕێت و تا هەواڵی مرۆڤێكی ناو دارستانی بۆ دەهێنن گوایە هەموو ئاكارەكانی بە ئاژەڵە كێویەكان دەكات، ئەویش دەنێرێت بۆ ئەوەی دەستگیری بكەن بەڵام پێیان راو ناكرێت بۆ ئەو مەبەستە لەشفرۆشە تایبەتەكەی خۆی بۆ دەنێرێت و ماوەیەك لەگەڵی دەمێنێتەوەو چەندین شەو سێكسی لەگەڵ دەكات، بەو هۆیەوە مرۆڤبوونی خۆی بۆ دەردەكەوێت و پێكەوە دێنە كۆشكی پاشا، دوای ئەوەی پاشا دەناسێت ئینجا قژە درێژەكەی بۆ دەبڕنەوەو جلی جوانی بەبەردەكەن و بۆنی خۆشی لێدەدەن و ئیتر كە دەگەڕێتەوە دارستان هاورێ ئاژەڵەكانی لێی دووردەكەونەوە چونكە شێوەی مرۆڤی لێ نیشتووە. ئینجا پاشا دەیگێڕێتەوە بۆ كۆشك و زۆرانبازی لەگەڵدا دەكات و دواتر دەبنە دوو هاورێی گیانی بە گیانی و دەیكاتە راوێژكاری خۆی. 
كە جۆرج سمێت توێژەری بەریتانی ئەو داستانە دەدۆزێتەوە دڵخۆشدەبێت بەوەی سەرچاوەی راستەقینەی كتێبی پیرۆزی دۆزیوەتەوە كە باس لە چیرۆكی گەرداوە گەورەكەی نووحی پەیامبەر(س) دەكات، كە بە هۆیەوە هەموو جیهان تووشی نەهامەتی دێن و روو لە چیای سەركەشی جوودی دەكەن لە كوردستان. 
ئەوەی لێرەدا گرنگە دۆزینەوەی داستانە سۆمەرییەكە دوای وێرانبوونی ولاتی سۆمەر چۆن گەیشتۆتە شارستانییەتی گەورەی ئاشووریەكان؟! بەڵام ئەو توێژەرە بەریتانیە لە رێگەی داستانی گلگامشەوە دەگاتە دۆزینەوەی ئەو نهێنییانەو لە رێگەی كۆدەكانی سەر تابلۆیەكی بەردینەوە نهێنی نووحی خەڵكی میتۆپۆزومیامان بۆ ئاشكرادەكات بەپێی وتەی مانگویل كۆدی ئەو نهێنیە بە تێفكرین و ماندووبوونێكی زۆر ئینجا گەیشتۆتە دەرەنجام. 
دوای كوشتنی ئەنكیدۆ بەدەستی خەمبابای رمووزنەوە، گلگامش هەركەسێك دەمرێت داوای لێدەكات ئەگەر چاوی بە ئەنكیدۆ كەوت لە جیهانی ئەزەلی داوای لێبكات تا بگەڕێتەوە بۆ سەر زەوی.. ئەمە لە كاتێكدایە هەموو ئەوانەی مردوون بەر لە گەرداوەكە بووە تەنانەت نووحیش كە لە داستانەكاندا روبەرووی گەرداوەكە بۆتەوە، ئەویش بەر لە هاتنی گەرداوەكە مردووە.
مانگویل بەو هۆیەوە دەڵێت بوونی ئێمە هەموو بەیەكەوە بەستراوە، بەبێ پەیوەندییەكان ژیان بەردەوامی نابێت، چونكە بە هۆیەوە دەگەینە ئەو دەەنجامانەی كە دەمانەوێت لێی بگەین، گلگامش لە شیوەنی ئەنكیدۆدا دەڵێت:" ئای ئەنكیدۆ.. تۆ ئەو تەورە بووی لەكاتی تەنگانەدا فریام دەكەوتی و هەمیشە جێی متمانە بووی، تۆ شمشێرو قەڵغانم بووی، تۆ گوریسی دەستم بووی بەرەو بەرزاییەكان، ەی پشتێنە پانەكەی دەوری كەمەرم.. بۆ هەتا هەتایە لێم ونبوویت؟!" 
بەڵام بەشی دووەمی كتێبەكە مانگویل تەرخانی دەكات بۆ ئەلفرێد دۆبلێنی نووسەری ئەڵمانی بە ناونیشانی (دەنگی كاساندرا)كە باس لە چەمكی زمان و چۆنیەتی رێرەوی وشە لە جیهانێكدا كە ژیان تێیدا بەردەوامەو باس لە زاكیرە دەكات ئەوەی كۆگای راستەقینەی زمان و نووسینەكانە، بە پشت بەستن بە نووسینەكانی دۆبلین كە ئازارەكانی دوو جەنگی جیهانی لە سەردەمێك لە سەردەمانی ژیانیدا ئاوێتەی ویژدانی بووە.
كەوابوو زمان لەلای دۆبلێن تاكە كەرەستەی تۆماركردنی ئەزموونەكانمانە لە ژیان، لە خود، لەوانی تر و لە تەوەرێكی تری خوێندنەودادەڵێت تاە پیشەیە كە زاكیرەی مرۆڤەكان رێك دەخات لە رێگەی فەرهەنگ و ئەزموونەكانەوەو رێگەمان پێدەدات خۆمان نوێبكەینەوەو كۆمەڵگەی نوێ بونیاد بنێین. 
مانگوێلی نووسەری ئەرژەنتینی لێرەوە دەڕوانێتە چیرۆكەكانی ناو كتێبە پیرۆزەكان و چیرۆكی ئەیوبی پەیامبەر بە نمونە دەهێنێتەوە كە لەكاتی نەخۆشیەكەیدا دەپارێتەوەو دەڵێت:" بریا ئەم ئازاری دەردەم وەك خۆی بنووسرایە "، بەمەش چیرۆكەكان چ كۆن بن یان نوێ چراستی بن یان لە چنینەوەی خەیاڵەوە سەرچاوەیان گرۆتبێت دواجار رۆشنكەرەوەی بیری مرۆیین و دەروازەی درككردنی مرۆڤە بە بوونی خۆی و دەوروبەری و كۆی گەردوونی ناكۆتا. 
مانگویل كە دەچێتە ناو چیرۆكی ساندرا، ئەو پێشبینیكارەی كە باسی چۆنیەتی گەمارۆدانی تەروادەی كردووەو دواتربۆتە هۆی رووخاندنی لەلایەن گریكەكانەوە، بەڵام كەس باوەڕیپێ نەكردووە، گوایا ئەپۆلۆ لە سەرەتا ماچی كردووەو دواتر سەرجێی لەگەڵ كردووە ئینجا تفی كردۆتە ناو دەمی بۆ ئەوەی پڕ بێت لەدانایی و پێشبینی و ئەوەش بەڵگەیەكی دێرینە لەسەر چۆنیەتی وەرگرتنی دانایی و پەیامبەرێتی مرۆڤەكان لە خواوەندەكانەوە، بەڵام داماو دەبێت و كەس باوەڕی پێ ناكات. 
مانگوێل لێرە چیرۆكی دۆبلێن بە چیرۆكی كاساندراوە دەبەستێت كە لە ئەمریكا دەگەڕێتەوەو گوتارێك بۆ ئەڵمانیەكان دەخوێنێتەوە، كەچی رۆژنامەنووسەكان پێیان قبووڵنابێت لە دوای نەمانی هیتلەرەوە باس لە ئازادی تاك بكرێت، چونكە بەلای ناسیزمەكانەوە ناسنامەی ئازادی بەستراوە بە مەسەلە بابەتییە یەكلاكەرەوەكان. 
ئەم كتێبەی مانگوێل چەندین بەشی پربایەخ و بەهای گەورەی تری تێدایە، وەك بەردەكانی بابل و كتێبی دۆن كیشۆتەو هتد.. لە وشەیەكدا باس لە ژیانی نووسەری سەرەرۆو بێ پەناگەی وەك جاك لەندەن دەكات كە لە خێزانێكی خاوەن داهات و كەشتییەوە دوور دەكەوێتەوەو هەموو خانەدانیەكانی خێزانەكەی دەكێشێت بە دیوارداو دواتر چەندین كار دەكات تا لە دوا وێستگەدا لە سەركەوتن بە چیرۆكنووسیی دەگیرسێتەوەو خۆی دەدۆزێتەوەو دەبێتە میری چیرۆكنووسانی فانتازیا. لە تێكرای بابەتەكانی كتێبەكە مانگوێل پەیامێكی بەهێز بە خوێنەر دەگەیەنێت و پێمان دەڵێت نووسینەكان هەموو لەناو جەستەیەكدا گەشەدەكەن و هەموو یەك ئامانجیان هەیە، ئەویش پێشخستنی مرۆڤایەتییە لە دۆخی مرۆڤبوونەوە بۆ دۆخی كارابوون لە كایەی مرۆییدا كە هێشتا زۆرمان ماوە بگەینە ئەو ئامانجە مەزنە مرۆییە.




‌ 884 جار بینراوه‌
12/23/2017 10:04:49 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved