»  پەڕەموچ
خوێندنەوەیەك بۆ رۆمانی میرنامە
هۆشیار جەمال


میرنامە یەكێكە لە قەشەنگترین رۆمانە كوردییەكان، كە نوسەرەكەی لەدایكبووی شاری كۆبانیەو ناوی (جان دۆست)ە، ئەم رۆمانە لەلایەن وەرگێڕی بەتوانا (سەباح ئیسماعیل)ەوە لە عەرەبییەوە كراوە بەشێوەزاری سۆرانی و بەراوردی كردووە بە دەقە. ئەم رۆمانە بەرهەمی بیست ساڵ خوێندنەوەی ژیان و بەرهەمی شاعیری بەناوبانگی گەلی كورد (ئەحمەدی خانی)یە.

میرنامە و مێژوو
كورد یەكێكە لە گەلە دێرینەكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست كە مێژوویەكی راستی نووسراوی نیە، بۆ ئەو گەلانەی مێژوویان نیە ئەدەب زۆرگرنگە بۆ نوسینەوەی مێژووی نەتەوەكەی، چ لە ریگەی شیعر یان پەخشان یان رۆمانەوە بێت كە ئەمەی دواییان لە هەمووی گرنگترە بەمەرجێك نووسەرەكەی راستگۆبێت واتە دەست بخاتە سەر برینەكان یان بیان نووسێتەوە، نەك تەنها لایەنە باشەكانی نەتەوەكەی بنوسێتەوە.
میرنامە رۆمانێكە كە (ئەحمەدی خانی) كراوەتە هەوێنی رووداوەكانی، كە هەوڵێكی گرنگە لەپێناو نووسینەوەی مێژووی ژیانی كۆمەڵگای كوردی لە رووی سیاسی، ئابووری، كلتورییەوە شیدەكاتەوە، بە تایبەت دۆخی باكووری كوردستانی ژێردەسەڵاتی عوسمانی و تێڕوانینی خەڵكی ئەو ناوچانە بۆ ژیان، دۆخی ژن و روانین بۆ كتێب، زانست و دۆخی شاعیران، جان دۆست لەم رۆمانەدا زۆر بەڕوونی دەستی خستۆتە سەر برینەكانی گەلی كورد برینێك كە تا ئێستا ساڕێژ نەبووە وە رۆژانە نوێ دەكرێتەوە بەدەستی كورد خۆی، كە ئەویش خۆخۆرییەكەیەتی، لەم رۆمانەدا نووسەر باس لەوە دەكات كە چۆن گەنجان فریودەدران تاببن بەسەربازی لەشكری تورك، جارێك بەناوی جیهادی گاوران و جارێك بەناوی جیهادی عەجەمانەوە دەكرێنە قوربانی لەیەكێك لە لەشكری توركیا بۆ ڤییەنا لە پاش تێكشكاندنیان، سەرجەم فەرماندەكان لەپێش هێزەكەوە رائەكەن، لەو كاتەدا سەربازەكان تێدەگەن ئەوەی رویدا نەك هەر جیهاد نەبوو بەڵكو شەڕی پلەو پۆست و دەست كەوت بوو، لە بەشێكی تردا نووسەر باس لەشەڕێك دەكات لەنێوان لەشكری عوسمانی و عەجەمەكان، كە كوژراو و بكوژ هەردووكی هەر رۆڵەی گەلی كوردە، لەم شەڕەدا رووبەڕو بونەوەیەك رودەدات لە نێوان دوو گەنجی كوردا كەهەر یەكێكیان لایەنێكی شەڕەكەن گەنجەكەی لەشكری عەجەمان تەنیا كەمێك بە كوردیەكی جیاواز قسەدەكات وە دەكوژرێ لەلایەن گەنجە هاو نەتەوە و دین زمانەكەیەوە، دواجار ئەم ناكۆكیە تائێستاش بەردەوامەوە هەردەم مێژووی پڕ لەئازار خۆی دووبارە دەكاتەوە، هەردەم كورد بۆتە قوربانی ململانێی زلهێزەكانی ناوچەكە و جیهان چونكە خۆی سود لەكەمترین رووداوەكانی مێژوو وەناگرێ!

دەسەڵات و رۆشنبیر
پەیوەندی نێوان دەسەڵات و رۆشنبیر بە درێژای مێژوو بابەتێكی گرنگ بووە لە جیهاندا، هەردەم دەسەڵاتی حوكومڕان هەوڵێ داوە رۆشنبیران و خاوەن خامەكان بكات بە بەشێك لە خۆی بۆ ئەوەی كەم و كورتی دەسەڵاتەكەی بشارێتەوە، نەبنە بەشێك لەدەنگی ناڕەزایی، لەگەڵ دەست پێكردنی شۆڕشی فەڕەنسی یەكێك لە رۆشنبیرەكان بەناوی(میرابۆ)ە كە بە كەسێكی زۆر گرنگ و رەوانبێژ ناسرابوو، لەبەرەی شۆڕشگێڕان بوو تا شاژن و پاشا بیریان كردەوە چۆن بتوانن راوی بكەن ئەو لایەنەی ژیانی بدۆزنەوە كە پێویستی پێیەتی، دواجار هەژاریەكەیان قۆستەوە و گەیشتنە ئەو بڕوایەی كە ئەم رۆشبیرە پێویستی بە پارەیە، كۆبوونەوە لەگەڵی داوایان لێكرد چەندی دەوێت داوا بكات، بەو مەرجەی پشتگیری دەسەڵاتی ستەم كاری پاشا بكات، هەر بۆیە ئەو نوسەرەش رازی دەبێت بە پێشنیازەكەی پاشا و شاژن، هەر بۆیە دواتر لە كاتی ووتارداندا نەرمتر لە جاران قسە بۆ خەڵكی فەڕەنسا دەكات، واتا لەیەك كاتدا لەگەڵ شۆڕشگێڕان و دەسەڵاتی پاشا بوو، هەر بۆیە كەمرد لە سەرەتادا لە گۆڕستانی داهێنەران و رۆشنبیراندا بەخاك دەسپێرێت بەڵام پاش چەند ساڵێك لە مردنی ئەم نووسەرە كۆمەڵێك بەڵگە نامەی گرنگ دۆزرانەوە كە پەیوەندی ئەم نووسەرە بە پاشاوە دەردەخات، هەر بۆیە لە گۆڕستانی داهێنەر و رۆشنبیران دەر دەكرێت، میر نامەش یەكێك لە بابەتە گرنگەكانی نێوان دەسەڵاتی میری و رۆشنبیرانە، خانی رەخنەی توند دەگرێت لە دەسەڵات چ لە رێگای نووسینەوە چ لە رێگای وتاردانی لە مزگەوتەوە، هەر ئەمەش وادەكات هەوڵی زۆر لەگەڵ خانی بدرێت تەسلیمی میر بێت بەڵام ئەو زۆر راستگۆیانە بەردەوام دەبێت لەسەر ووتنی راستی و بەرگریكردن لە گەلی كورد، خانی لە نامەیەكیدا بۆ میر زۆر بە تووندی رەخنە دەگرێت، خانی رەخنە لە مەلای جزیریش دەگرێ كە هۆنراوەی ستایشی بۆ میر نووسیوە، چونكە پێیوایە رۆشنبیران دەبێت لەگەڵ گەل بن.

میرنامە و ئاینەكانی تر
لەم رۆمانەدا خانی زۆر بە چاوی رێزەوە گفتووگۆی لەگەڵ كەسێكی مەینۆشی وەك تەیموری فاسق كە هەردەم سەرقاڵی خواردنەوەی مەیە و ئەحمەدی خانی لەمەڕ بابەتەكانی ژیان و مردن گفتوگۆ دەكات، لێی دەپرسێت ژیان و مردن چۆن دەبینیت؟ تەیموری فاسق ژیان وەك سەرخۆشیەكی دوور و درێژ، وە مردن وەك راموونێك دەبینێ، مەییش بە كلیلی زەمانە دەبینێت و پێی وایە مەی زمان دەپرژێنێ هەرچی لە ناخی مرۆڤ دابوو دەتوانێت بیدركێنێت، خانی زۆر بەڕێزەوە لەگەڵ ئاینەكانی تر قسەی كردوە كاتێك زەنگی كڵێساكان لێ دەدا، خانی بە هاوەڵەكەی دەگووت گوێبگرن بزانن خودا بە چەن جۆر زمان بانگی بەندەكانی خۆی دەكات.
لایەنێكی تری ئەم رۆمانە كە تێڕوانینی كۆمەڵگایە بۆ كتێب و زانست، خانی رەخنەی توند دەگرێ چونكە هیچ نرخێك بۆ كتێب دانانرێ و زانست پەراوێز خراوە، هەربۆیە خانی دەڵێت كاتێك وڵاتێك ناڵی ئەسپ و كەری تێدا بفرۆشرێت لە جیاتی كتێب پێویستە خەڵكەكەی ناڵ بكرێت لە بری كەر و ئەسپەكان، خانی پێی وایە وڵاتێك نرخی كتێب نەزانێ مێش و مەگەزەكان دەبنە پێش نوێژی مزگەوتەكان، ئەو هاوارەی خانی پێش سێ سەدە كردوویەتی بۆ كوردان ئێستاش هەر پێویستە چونكە تەنیا كات و شوێن و پێویستێكان گۆڕاون، ئەگینا دۆخی رۆشنبیری خەڵك هەر وەك خۆیەتی، وە هەر نرخی زانست كەمە و بە چاوی سوك سەیری كتێب دەكرێت.

‌ 828 جار بینراوه‌
2/10/2018 9:55:30 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
راپرسی
کێ بەرپرسە لەم دۆخەی ئێستای کوردستان؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved