»  شۆک
دەربارەی فەلسەفەی تالیس..
شادی محەمەد

 تالیس لە سەدەی شەشەمی (پ.ز) ئەژیا، لەشاری میلیت لەدایك بووە، یەكێكە لە فەیلەسووفەكانی پێش سوقڕات ، تالیس زانستی ئەندازیاری لە میسر و ئەستێرەناسی لە بابل فێربووە.

تالیس یەكێكە لە زانا حەوتینەكانی گریك، ئەو یەكەمین كەس بوە كە زانستی ئەندازیاری بەیۆنان ناساندوە ، هەروەها هەرەمەكانی میٍسری پێواوە لە رێگەی سێبەرەكانیەوە . 
ئەرستۆ لەبارەی بڕوا زانستییەكانی تالیس ئەڵێت : ئاوی بە مادەی مادەكان ئەزانی، بەمانایەكی تر ئاوی بە مادەی سەرەتا ئەزانی، دەیگوت هەمووشت لە ئاوەوە هاتوە، 
 برتراند راسل لەسەر بڕواكەی تالیس كەدەڵێت : هەموو شتێك لە ئاوەوە هاتوە لەكتێبی مێژووی فەلسەفەی خۆرئاوادا ئەم بیروباوەڕ بەدوور نازانێت لە راستیەوە، 20 ساڵ پێش زاناكان سەلماندوویانە كە هەموو شتێك لە هایدرۆجین پێكهاتوە، هایدرۆجینیش دوو لە سێ بەشی ئاو پێك دێنێت، تالیس ئاو یان مادەی شێدار لەجیاتی خودای ئۆقیانوس و خودای باران ناساندووە بەم شێوەیە هەوڵی دا حەقیقەتێكی زانستی ببەخشێ بە ئەفسانەیەك.
لە بڕواكانی تری تالیس دەلێت "هەمووشتێك پڕە لە خودا"، ئەو موگناتیسەی كە ئاسن ئەهێنیتە جووڵە خاوەنی رۆحە .
 لەئیشەكانی تری تالیس ئەوەیە وێنەی حەوتەوانەی ئاسمانی بچوكی دۆزیەوە و هۆكاری هەڵكشانی رووباری نیلی روونكردەوە بۆ میسریەكان .
ئەرستۆ لەبارەی تالیسەوە دەلێت : تالیس بڕوای وابوو كە گۆی زەوی تەختەیەكە لەسەر ئاودایە كاتێ بەهۆی جووڵەی ئاوەوە تەختەكە ئەجوڵێت بوومەلەرزە دروست ئەبێت، بەداخەوە هیچ نوسراوێك لە تالیسەوە جێنەماوە بەشێكی زۆری سەرگوزەشتەو بڕواكانی لەزمانی ئەرستۆوە دەبیستین . 
تالیس لە ئەخلاقیاتیشدا بڕوای سەیری هەبوە وەك ئەلێن (( لە تالیسیان پرسیوە چ شتێك زۆر قورسەو گوتویەتی"ناسینی خۆت". 
رەخنەی دكتۆر عەلی وردی لەبارەی فەیلەسووفەكانی پێش سوقڕات تالیس بەنمونە، لە كتێبی "گاڵتەجاڕییەكانی عەقڵی مرۆڤدا" دكتۆر عەلی وردی كۆمەڵناسی عێراقی ئاماژە بەوە ئەكات ئەوفەیلەسووفانەی بەر لەسوقڕات ژیاون بەو هەقیقەتانەی دوای گەردوونەوە سەرقاڵبوون كە هیچ سودێكی بۆ بەرژەوەندێكانی مرۆڤ نیە، هیچ پەیوەندیەكی بە ئازار و خەمەكانی مرۆڤەوە نەبوە، چیرۆكێك لەبارەی تالیسەوە دەگێڕنەوە كە رۆژێك لە شوێنێكدا دەڕوات تەماشای ئاسمان ئەكات لەپڕ دەكەوێتە چاڵێكەوە، هاوكات ژنێك ئەم رستەی پێ دەڵێت ( تۆ كەنازانی لەسەر زەوی چی هەیە، لەئاسماندا بەدوای چی دەگەڕێت )) عەلی وەردی ئەم چیرۆكە بەنمونەیەكی سیمبول ئامێز دەزانێت بۆ ئەو فەیلەسوفانەی بەجیهانی وەهمەكانیانەوە سەرقاڵن دووركەوتونەتەوە لە جیهانی واقع و ئازارەكانی ئینسان. 
عەلی وەردی لەهەمان كاتدا بانگەشەی ئەوەدەكات كە دواتر سوقڕات فەلەسەفەی لە ئاسمانی وەهمەكانەوە هێناوەتە نێو خەڵكی رەش و رووت جیهانی واقع، لەڕێگەی پرسیار و وتوێژ كردن لەگەڵ خەڵكی، لەهەمان كاتدا سوقڕات داوای دەكرد كە فەلسەفە توێژینەوە لەبارەی مرۆڤ و بەرژەوەندییەكانی مرۆڤ بكات باشترە لە خۆسەرقاڵ كردن بەو جیهانە ئایدیاڵیەی كە هیچ سوودێكی بۆ مرۆڤ نیە ..

‌ 978 جار بینراوه‌
2/10/2018 10:00:14 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
راپرسی
?? ?????????? ??????? ???? ?? ??? ???? ??????

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved