»  باران
كنێر عەبدوڵا: كۆتا چارەسەرێكە بۆ قۆناغێكی كاتی و پێویستە كۆتایی پێبێت
ئا/ هۆشیار جەمال


رێكخراوەكان پرۆژە یاسا پێشكەش بە پەرلەمان دەكەن بەڵام بەهۆكاری جیاجیا دەخرێتە رەفەی مێز و دۆلابەكانەوە


كنێر عەبدوڵا نوسەر و ئەندامی سكرتاریەتی یەكێتی ژنانی كوردستان یەكێكە لە ژنە چالاكەكانی بواری مافی مێینە، لەم دیمانەیەی (هەواڵ)دا دەڵێت كاتێك رێكخراوەكان پرۆژە یاسا پێشكەش بە پەرلەمان دەكەن هۆكاری جیاجیا دەخرێتە رەفەی مێز و دۆلابەكانەوەو كاری لەسەر ناكەن پێیشیوایە كۆتا چارەسەرێكە بۆ قۆناغێكی كاتی و پێویستە كۆتایی پێبێت. 

* ریكخراوەكانی مافی ژنان تاچەند توانیویانە هۆكارێك بن بۆ كەم كردنەوەی توندوتیژی دژی ژنان لەهەرێمی كوردستان؟
- لەرووی ئەركی رێكخراوەییەوە؛ رێكخراوەكانی ژنان بەدرێژایی كاركردنیان لە كوردستاندا رۆڵ و كاریگەر و هەوڵی زۆریان هەبووە لە كەمكردنەوەی توندوتیژی دژ بە ژنان چ لە رووی كۆمەڵایەتییەوە بێت لەڕێی هۆشیاركردنەوەی ژنان و پیاوان، چ لە رووی یاساییەوە بێت لەڕێی گۆڕانكاری لە یاساكان و پێشەكەشكردنی پرۆژە یاسا بۆ پەرلەمان و چ لە رووی راگەیاندنەوەو سازكردنی كۆنفرانس و سمینار و شێوازی تری هەمەڕەنگەوە، بەڵام لە واقعدا لەسەرجەم كۆمەڵە مرۆییەكاندا بوونی توندوتیژی بە جۆرەكانییەوە هەیە بەشێوازو هۆكاری جیا؛ ئەگەرچی بنبڕ ناكرێت، بەڵام كەمكردنەوە یان زیادبوونی پەیوەستە بە ژینگەو ئاستی بەرزی هۆشیاری و سەروەری یاسا و جێەبەجێكردنی و فاكتەری ئابوری و كۆمەڵایەتی و چەندینی تر. بۆیە رێكخراەكانی ژنان بەتەنها رۆڵ نابینن و ناتوانن بەجیا لە فاكتەرو لایەن و بوارەكانی كاركردنی تر وەك دەسەڵاتی یاسادانان و داوەری و جێبەجێكردن كاریگەرییان هەبێت لەسەر كەمكردنەوەی.
* بەشێك لە رەخنەگران دەڵین سەرباری بوونی چەندین ریكخراوی تایبەت بە ژنان بەڵام هیشتا مافەكانی مێینە تارادەیەكی زۆر پێشێل دەكرێ هۆكاری بەردەوامی توندوتیژی دژی ژنان چیە؟
- بەردەوامی توندوتیژی پەیوەستە بە كۆمەڵە لایەنێكەوە، نەك لایەك بەتەنها هەروەك چۆن كەمكردنەوەشی هەر وایە. بۆ نموونە؛ كاتێك رێكخراوەكان پرۆژە یاسا پێشكەش بە پەرلەمان دەكەن بەڵام بە هۆكاری جیاجیا دەخرێتە رەفەی مێزەكان و دۆلابەكانەوە وكاری لەسەر ناكەن یان گەر كاریشی لەسەر بكەن بەدواداچوون ناكرێت بۆ جێبەجێكردنی، یاخود كاتێك یاساكە دەردەچێت و عەقڵیەتی پیاوسالاری نێو دامەدەزگاكانی جێبەجێكردن كاری پێ ناكەن لە دادگاكاندا یان بەهۆی تێنەگیشتن و باوەڕنەبوونی دەسەڵاتەكانی جێبەجێكردنەوە كەمتەرخەمی تێدا دەكرێت یاخود بەهۆی لاوازی ئاستی هۆشیاری تاكەكانی كۆمەڵەوە و بەهۆی ئەو فەلسەفە جیاكارییانەی بوونی هەیە لە سستەمی پەروەردەییدا هەموو ئەوانە دەبنە بەربەست و زیاتر بەردەوامی بە پیادەكردنی دەدەن.
* بەژداری ژنان لە كایەی سیاسی چۆن دەبینێت لە هەرێمی كوردستان؟
* لە ساڵی 2017 دا لێكۆڵینەوەیەكم سەبارەت “بەشداری سیاسی ژنان لە باشوری كوردستان” بڵاوكرایەوە كە دەرئەنجامەكان ئۆمێدبەخش نەبوون، وێڕای ئەوەی بە بەراوورد لەگەڵ ساڵانی رابردوو گەشەكردنی زۆری بەخۆوە دیوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا جیاوازی و ناهاوسەنگی باڵانسی جێندەری بوونی هەیە و لە نێوەندی دەسەڵاتی سیاسی و بڕیارداندا ژنان پێواری زۆریان هەیە، بۆ نموونە هەندێك لە دەرئەنجامەكان بەگشتی بەم شێویە بوو، بە درێژایی ساڵانی 1991-2017 لە سەرجەم سەرۆكایەتی پەرلەمانی كوردستان و له سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیران واتە سەرجەم كابینەكانی حكومەت رێژەی ژن 0% بووە بەرانبەر رێژەی پیاو كە بریتییە لە 100% ، هەمیشە تەنها یەك یان دوو وەزیرەی ژن هەبوون لە هەر كابینەیەكدا ، هیچ كات سەرۆك حزبێك یان جێگرەكەی ژن نەبووە و تەنها پیاو بووە، بەگشتی رێژەی ژن لە خوار مەكتەبی سیاسیی حزبە سیاسییەكانەوە كۆتا هەبووە كە بریتی بووە لە (10%-20%). 
* تاكەی بۆ ژنان سیستەمی كۆتا پەیڕەو دەكڕی؟ پێت وانیە پێوستە ئەم سیستەمە كۆتایی بیت؟
- بوونی كۆتا لە هەموو كۆمەڵ و وڵاتێكدا كە لە قۆناغێكدا دانراوە، مەبەستت لێی بەشدارپێكردنی كەمینەكان بووە لە كۆمەڵدا، بۆ نموونە كاتێك لە ئەمریكا هاتە كایەوە بۆ بەشداری رەش پێستەكان بوو كە كەمینە بوون و هیچ حساب و خوێندنەوەیەكیان بۆ نەدەكرا لە لایەن سپی پێست و حوكمڕانانەوە، درێژەی هەوڵەكانی بزوتنەوە فیمینیستییەكان وایكرد سوود لەو كۆتایە وەربگرن بۆ بەشداری ژنان لەو قۆناغەدا و ئەمەش درێژەی كێشا بۆ سەرجەم وڵاتانی جیهان، عیـَراق و هەرێمی كوردستانیش سوودی لەم چارەسەرە وەرگرت بۆ بەشداری ژنان لە بواری سیاسەتتدا، بەڵام بێگومان كۆتا چارەسەرێكە بۆ قۆناغێكی كاتی و پێویستە كۆتایی پێبێت، خۆشبەختانە لە دواهەڵبژاردندا ژنانێك هەبوون بێ كۆتا دەنگیان هێناو چوونە پەرلەمانەوە، لە كاتێكدا پێشتر هیچ كەسێك، تەنانەت ژنانیش دەنگی بەژن نەدەدا بەڵام ئێستا پیاوانێكیش هەن دەنگ بە ژنان دەدەن هەروەك بە پێچەوانەوە.. 
* ئەگەر بە راوردێك بكەین لە نێوان بەرەوپێش چوونی ژنان لە باكور و رۆژئاوای كوردستان بە هەرێمی كوردستان بۆمان دەردەكەوێت لە دووپارچەیەكی كوردستان ژنان زیاتر حزوری سیاسی وحكومیان هەیە ئەم جیاوازیە هۆكاری چیە؟
- خەباتی ژنان لە هەر كوێیەك بێت تەواوكەرو گرنگێتی خۆی هەیە بۆ پێشكەوتنی مەسەلەی ژنان، ژنانی كوردیش لەهەر پارچەیەكی كوردستانیش خەباتیان كردبێت تەواوكەرو درێژەدانە بە داكۆكیكردن و ئازادی ژنان و كوردستان، بۆیە بە بڕوای من خەباتی ژنانیش لە باشور بەپێی قۆناخە جیاوازەكان هیچی كەمتر نەبووە لە خەباتی ژنان لە رۆژاوا و باكور و رۆژهەڵاتیش، بەڵام دەتوانرێت بوترێت بەپێی قۆناخەكان تایبەتمەندێتی و جیاوازی بەخۆوە دەبینێت بۆ نموونە، خەباتی ژنان لەپارچەكانی تر جگە لەباشور بەگشتیزیاترینیان هەڵگری فەلسفەی بیری بەڕێز ئۆجەلان بووە و زیاترینی ئەو ناوچانەش لەبەر ئەوەی وەك ئازادبوونی قەوارەی سیاسی لە باشوردا نەبووە، بۆیە جۆری خەباتكردن لە ئێستادا یەكێكە لە جیاوازی و گۆرانكارییەكان، واتە خەباتی ئەوان خەباتە بۆ ئازادی خاك و دروستبوونی قەوارەی سیاسی و حوكمڕانی لەهەر پارچەیەكدا كە ئەمە بۆ باشور تێپەڕیوە، ئەوەش وایكردووە دەركەوتنی خەباتی ژنان لە رووی سەربازییەوە دەركەوتووتر و كاریگەرتر و لەپێشترن وەك لە باشور ، جگە لەوەی لە رووی بەڕێوەبردنی سیاسەتیشەوە چ لە رووی سەربازی و چ لە رووەكانی ترەوە واتە فكر، كۆمەڵایەتی و رێكخستنەوە بێت، گەڕانەوە و مەرجەعی ژنان خودی رێكخستنەكانی ژنان و عەقڵی خودی ژنە بە جیاواز لە خەباتی و رێكخستن پیاوان و دەستتێوەردانی پیاوان لە كاروبارەكانیان. ئەمە خەباتێكی لەمێژینەو جێگیرە لەنێو سیاسەت و رێكخستن و بەرنامەی ژنان لە پارچەكانی تری كوردستان، جگە لە باشوری كوردستان كە جیاوازە لە رووی سەربازییەوە چ لە رووی چەندێتی و چۆنێتییەوە بێت و چ لە میكانیزم و شێوازەكانی رێكخستن و خەباتكردن، ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ سەرچاوەو بناخەی سەرەكی فەلسەفەی سەرهەڵدانی واقعی كارەكان كە بە بڕوای من بە پلەی یەكەم هۆكاری ئەو جیاوازییە ئەگەر جارێك پەیوەست بووە بە كەمتەرخەمی خودی ژنان بە بەهێزكردنی رێكخستنی خۆیان لە هەموو روویەكەوە، ئەوەندەی بەگشتی پەیوەندیدارە بە حسابكردن بۆ كەلتوری كۆمەڵ لە رووی كۆمەڵایەتییەوە و زاڵێتی عەقڵیەتی پیاوسالاری كە رێگری كردووە لە بەشداری سیاسی راستەقینەی ژنان لە كاری سیاسی هەر لە سەردەمی شاخەوە تا پاش راپەڕینیش، چونكە بەو هۆیەوە پیاوانێكی قیادی هەبوون بەربەست و رێگربوون لە مانەوەو بەشداری ژنان لە شاخ و هێزی سەربازیدا و چوونە پاڵ هێزی پێشمەرگە لە قۆناخی پێش راپەڕین، بەتایبەت گەر كچێك بە تەنها بیویستایە بچوایەتە شاخ.

‌ 1030 جار بینراوه‌
2/24/2018 7:43:17 PM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved