»  پەڕەموچ
له‌ بزووتنه‌وه‌ی ئه‌ده‌بیه‌وه‌ به‌ره‌و سوباتی كولتووری
عه‌بدولڕه‌حیم سه‌ره‌ڕۆ


"ئه‌وه‌نده‌م بیست له‌ مۆسیقا.. خڕۆشی رۆحی بێگانه‌
میزاجی كورده‌واریم تێكچووه‌، ده‌روێش عه‌بدوڵا 
ده‌سا توخوا به‌و لاوك و ئای ئای و حه‌یرانه‌ 
ستاڵایه‌ك له‌گه‌ڵ رۆحی كڵۆڵم كه‌ ".....عه‌بدوڵا گۆران

زۆرجار ده‌مویست له‌سه‌ر ئه‌م بابه‌ته‌ به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان بنووسم و ده‌زانم ئه‌م بابه‌ته‌ زۆر له‌وه‌ زیاتر هه‌ڵده‌گرێت له‌ وتارێكی ئه‌ده‌بی یان گۆشه‌یه‌كی رۆژنامه‌دا ئه‌ركی ته‌واوی خۆی بگه‌یه‌نێته‌جێ و به‌رچاوی خوێنه‌ر رۆشنبكات، ئه‌مڕۆ بایه‌خێكی ئه‌وتۆ به‌ خودی ئه‌ده‌ب نه‌ماوه‌ له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌دا به‌ تایبه‌ت زۆربه‌ی گه‌نجان زیاتر له‌ ئه‌ده‌ب ده‌ڕه‌وێنه‌وه‌و به‌ جیهانێكی خه‌یاڵ ئامێزی به‌نگكێشی داده‌نێن یان ئه‌وه‌تا به‌ هه‌ر پاساوێك بێت بۆ مه‌رامی نه‌خوێندنه‌وه‌ تانه‌و گورزی كوشنده‌ی به‌ته‌وسه‌وه‌ لێده‌ده‌ن، ئه‌مه‌ش بۆته‌ دیارده‌یه‌ك نووسه‌ران ناتوانن به‌سه‌ریدا زاڵبن و ژماره‌یه‌كی زۆرتر له‌ خوێنه‌ر به‌لای خۆیاندا رابكێشن به‌ تایبه‌ت مه‌یدانی شیعر به‌ به‌راورد به‌ نیوسه‌ده‌ پێش ئێستا ته‌واوی كێرڤی روو له‌ به‌زین كردووه‌و چه‌ند خوێنه‌رێكی كه‌می بۆ ماوه‌ته‌وه‌، ئێستا زۆربه‌ی شاعیران دیوانه‌كه‌یان له‌سه‌ر بودجه‌و ئه‌ركی خۆیان چاپده‌كه‌ن و به‌ خۆرایی دابه‌شیده‌كه‌نه‌ سه‌ر كه‌س و خوێنه‌رانی نزیكی خۆیان و ده‌بینین هێشتا ژماره‌ی خوێنه‌رانیان كه‌مه‌و ته‌نانه‌ت له‌ رۆژنامه‌یه‌ك یان گۆڤارێكیشدا خوێندنه‌وه‌یه‌كی له‌سه‌ر ناكرێت تا بزانین ئه‌و كتێبه‌ شایسته‌ی ماندووبوون و چاپكردن بووه‌ یان نه‌؟! 
ئه‌مڕۆ نه‌وه‌یه‌كی نوێ هاتۆته‌ ناو كایه‌ی ئه‌ده‌بی و گرنگی زۆر به‌ وه‌رگێڕان و ئه‌ده‌بی جیهانی و رۆمانه‌ ناوداره‌كان ده‌ده‌ن و هاوكات وه‌ك مۆدێلێكی كوشنده‌ رۆمانێكی زۆرو بۆری بێ كه‌ڵك كه‌ هیچ پرنسیب و بنه‌مایه‌كی رۆماننووسی له‌خۆناگرێت و خوێنه‌ری چاوكراوه‌ گاڵته‌جاری به‌و رووداوانه‌ دێت كه‌ له‌ مه‌تنی ماجه‌راكاندا هه‌ن و له‌ سۆزێكی لاوه‌كی هه‌ڵقوڵاوه‌ نه‌بێت هیچ ئه‌رزشێكی زانستی سیۆسیۆلۆژی و ده‌روونی له‌ خۆناگرێت كه‌ بناغه‌و بنه‌ی هونه‌ری نووسینی رۆمانه‌ له‌ جیهانی تازه‌دا.
 ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌مڕۆ به‌ گشتی له‌ ئه‌ده‌ب ده‌گوزه‌رێت به‌تایبه‌ت له‌ نووسینی شیعر زۆری له‌ ئه‌ركه‌ راستینه‌كه‌ی خۆی له‌ده‌ستداوه‌، هۆكاره‌كه‌شی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ كاردانه‌وه‌ی خودی به‌رامبه‌ر به‌ خراپی ره‌وشی سیاسی و ناله‌باری دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی و نه‌بوونی بژێوی كه‌ هه‌ندێك له‌ گه‌نجان راسته‌وخۆ له‌ میدیاكانه‌وه‌ ده‌یقۆزنه‌وه‌و له‌ به‌رگێكی سلیفۆن كراو به‌ناوی شیعره‌وه‌ له‌ ماڵپه‌ڕه‌كاندا دایده‌گرن، یان ئه‌وه‌تا په‌یامێكی ناراسته‌وخۆی بێبه‌شی و خه‌فه‌كراوی سێكسییه‌و به‌ شێوه‌یه‌كی زۆر رووكه‌شیانه‌ ده‌نووسرێنه‌وه‌ كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا زۆر له‌ جیهانی ئه‌ده‌به‌وه‌ دوورن و به‌ ئه‌ده‌بیش له‌قه‌ڵه‌مده‌درێن، ئه‌م بابه‌ته‌و چه‌ندین بابه‌تگه‌لی ئه‌ده‌بی ترمان هه‌ن پێویستییان به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی قووڵ هه‌یه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی فاكته‌ره‌ ده‌روونی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ره‌نگدانه‌وه‌ی به‌سه‌ر كه‌لتووری گشتی و دوارۆژی نه‌ته‌وه‌وه‌، ئایا له‌ دوارۆژدا وه‌ك مێژوویه‌ك كام به‌رهه‌می ئه‌ده‌بیمان ده‌بێته‌ مایه‌ی خوێندنه‌وه‌و لێكۆڵینه‌وه‌و له‌ زانكۆكاندا كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت؟ ئایا ئه‌م جۆه‌ لێكۆڵینه‌وانه‌ به‌ به‌راورد به‌ ئه‌ده‌بی جیهانی و ناوچه‌یی پێویستی به‌ ره‌هه‌ندی هزری و مه‌ودای رۆشندیده‌یی و بنه‌مای ژیاری و شێوازی هونه‌ری هاوشانی ئه‌ده‌بی جیهانی نابێت؟!.. یان هه‌ر ئه‌وه‌نده‌مان به‌سه‌ هه‌ر بنووسین و كاغه‌ز ره‌ش بكه‌ین و دایگرینه‌ بازاڕه‌كانه‌وه‌و چاوه‌ڕوانی خوێنه‌ران بكه‌ین كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌بن به‌ چه‌ندین پاساوی جۆراوجۆر له‌و جۆره‌ كتێبانه‌ ده‌ره‌وێنه‌وه‌و به‌ ئازادییه‌كی ره‌ها روو له‌ خوێندنه‌وه‌ی كتێبی تر ده‌كه‌ن وه‌ك شادره‌وان شێركۆ بێكه‌س ده‌ڵێت: 

"خوێنده‌وارمان كه‌وتنه‌ دزی 
دزیكردن له‌ شانازی 
كه‌سانی تر 
مایه‌و مورووی گه‌لانی تر". 
یان له‌ شوێنێكی تری هه‌مان قه‌سیده‌دا ده‌ڵێت:
" دوو هه‌زارو پێنجسه‌د ساڵه‌ 
مه‌شكه‌ی دوژمن راده‌ژه‌نین 
چونكه‌ شڵقه‌ی زل و خۆشه‌.. 
به‌ هی خۆشمان پێده‌كه‌نین".

به‌راستی ئێستا ئێمه‌ به‌ هه‌موو كولتوورێكی خۆمان پێده‌كه‌نین، به‌ڵام ده‌بێت هۆكاره‌كان بخه‌ینه‌ به‌ردیدو له‌ گۆشه‌نیگایه‌كه‌وه‌ رۆشنایی بخه‌ینه‌ سه‌ر، زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆری مه‌سه‌له‌كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نه‌بوونی ئه‌زموونی قه‌ڵه‌م پیشه‌كانمان له‌م سه‌ده‌یه‌ی كه‌ تازه‌ سه‌رهه‌ڵده‌ده‌ن به‌ به‌راورد به‌ نووسینه‌كانی جیهان كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای زانستیانه‌ ده‌نووسن و هه‌موو لایه‌نه‌كانی ژیان به‌ هه‌موره‌نگێ‌ هه‌ر له‌ سۆزه‌وه‌ تا دوایین ته‌كنه‌لۆژیاو ئینجا كۆده‌ مێژووییه‌كان به‌ بابه‌ته‌كانیان موتوربه‌ ده‌كه‌ن و به‌رهه‌مێكی ناوازه‌ی لێ دروست ده‌كه‌ن و خوێنه‌ر و گوێگرو بینه‌ر به‌لای خۆیانه‌وه‌ راده‌كێشن، له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ نابێت نووسه‌ری گه‌نجی ئێمه‌ هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ی به‌س بێت تاكه‌ زمانی خۆی بزانێت و ئه‌ویش به‌ له‌نگی به‌كاری بهێنێت، پێویسته‌ نووسه‌ری دوای نه‌وه‌ی ئێمه‌ لانی كه‌م جگه‌ له‌ زمانی دایك و زمانه‌ ناوچه‌ییه‌كان به‌تایبه‌ت عه‌ره‌بی و فارسی زمانێكی تری جیهانی بزانێت و كار له‌سه‌ر بكات و گه‌نجینه‌یه‌كی ئه‌ده‌بی و فیكری بۆ داهاتوومان بخوڵقێنین نه‌ك وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌ ده‌رهاویشته‌ی نه‌داری كولتووری و كه‌می خوێنه‌رمان میدیاكانمان پشتیان له‌ سه‌دان كاره‌ساتی كۆمه‌ڵایه‌تیمان كردووه‌و موعتادیان كردووین به‌ زنجیره‌ دۆبلاژكراوی ئه‌و دراما قه‌شمه‌رجاریانه‌ی كه‌ هیچ په‌یوه‌ندییان به‌ ژیان و به‌های مرۆیی ئێمه‌وه‌ نییه‌و بینه‌ری چاوكراوه‌ زوو تێده‌گات كه‌ ئه‌ویش جۆرێكی تری داگیركردنی رۆحی مرۆڤی كورده‌ له‌ رێگه‌ی كۆمپانیا زه‌به‌لاحه‌كانه‌وه‌ كه‌ ئامانجیان داهاتی مادی و قازانجی خودییه‌و هیچی تر، ئه‌وه‌ی پێم سه‌یره‌ كه‌ناڵه‌ ئاسمانییه‌كان كار له‌سه‌ر هه‌موو شتێك ده‌كه‌ن، به‌ڵام تا ئێستا كه‌ناڵێكی ئاسمانیم نه‌بینی مێزگردێك یان  دیبه‌یت و هه‌ر كارێكی تر له‌سه‌ر ئه‌و درامایانه‌ بكات و چه‌ندی و چۆنییه‌تی كاردانه‌وه‌ی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌ی كوردییه‌وه‌ ئاشكرا بكات. 
ئێمه‌ ناتوانین به‌ كاری تاكه‌ كه‌سی و به‌ زانیارییه‌كی دیاریكراو دیارده‌كان و هه‌ڵكه‌وته‌كانی و هۆكاره‌كانی پێكه‌وه‌ شرۆڤه‌ بكه‌ین، ئه‌گه‌ر سه‌نته‌رێكی لێكۆڵینه‌وه‌ی گه‌وره‌مان هه‌بێت و به‌ شێوه‌ی ده‌وری كار بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ی بواره‌ هه‌مه‌جۆره‌كانی كایه‌ی كلتووریمان بكرێت و دواجار بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ مه‌رجه‌عی زانستیمان كه‌ هه‌ر له‌ رێگه‌ی سه‌نته‌ره‌كانه‌وه‌ داده‌مه‌زرێت و كاری له‌سه‌ر ده‌كرێت، ئه‌وجا ده‌توانین كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی ئه‌ده‌بی و هونه‌ری و كولتووری زیره‌ك دابمه‌زرێنین و كاریگه‌ریمان به‌سه‌ر میدیاكانه‌وه‌ بگاته‌ راده‌یه‌ك پێویستییان به‌ كارو به‌رهه‌مه‌كانی ئێمه‌ هه‌بێت نه‌ك له‌ رێگه‌یه‌كی بێ فلته‌ری وه‌ك ماڵپه‌ڕه‌كان كه‌ ئێستا بۆته‌ دیارده‌ وه‌ك په‌ندی كوردیمان ده‌ڵێت "دۆو دۆشاوی تێكه‌لكردووه‌" یان ده‌ڵێن"كردوویانه‌ به‌ جێشتی مجێور" و كه‌س سه‌ری رایه‌ڵه‌كه‌ی پێ نادۆزرێته‌وه‌. 
ئه‌وه‌ ناشارمه‌وه‌ كه‌ هاوبار نووسه‌ری به‌ ئه‌مه‌ك و خوێنه‌ری جدیشمان هه‌ن كه‌ چه‌ندین مرواری به‌ نرخیان خستۆته‌ سه‌ر ئه‌و ئه‌ده‌به‌ زۆره‌ی كه‌ هه‌مانه‌ زۆری له‌ بڕ و كه‌می له‌ جۆرو كلۆجی پته‌و، بۆیه‌ پێویسته‌ به‌دواداچوونی جدی و كاری به‌رده‌وام بكه‌ین و ده‌توانین مێژووی باوانمان و ئێستای خۆمان و داهاتووی نه‌وه‌كانمان له‌ناو كایه‌ی ئه‌ده‌بی تۆمار بكه‌ین، ئه‌وسا ده‌توانین له‌ پرۆژه‌یه‌كی چه‌ند درامایی ژیانی شاعیرانمان و بۆ هه‌ر شاعیرێك له‌ ده‌ زنجیره‌ بنووسینه‌وه‌، ده‌توانین یه‌كه‌م پرۆسه‌ی ته‌رحیلی كورد تۆمار بكه‌ین كه‌ له‌ كۆچپێكردنی به‌زۆره‌ملێی هه‌مه‌وه‌ندیه‌كانه‌وه‌ ده‌ستیپێكردووه‌ تا باكووری رۆژاوای ئه‌فریقیاو گۆڕی فه‌قێ قادری هه‌مه‌وه‌ندیش گه‌وره‌ترین به‌ڵگه‌ی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌. ده‌توانین مێژووی كوشت و بڕی كورد له‌دوای جه‌نگی دووه‌می جیهان و ژیانی كۆمه‌ڵانی كورد و له‌ نووسین و كاری هونه‌ری و درامیماندا تۆمار بكه‌ین، ده‌توانین تاڵانی كوردستان له‌ لایه‌ن به‌عسیه‌كانه‌وه‌ ساڵی 1963 و درێژكردنه‌وه‌ی تا پرۆسه‌ی ئه‌نفال به‌ دیكۆمێنت بكه‌ین و به‌ جیهانی پیشان بده‌ین كه‌ ئه‌وه‌ ئێمه‌ی كوردین و خاوه‌ن ئه‌و مێژووه‌ لێوانلێوه‌ین له‌ تراجیدیاو هێشتا پیلانه‌كان له‌دژی ئێمه‌ هه‌ر به‌رده‌وامن، نه‌ك خه‌رجییه‌كی زۆر بۆ درامایه‌ك ته‌رخان بكه‌ین كه‌ هه‌موو بابه‌ته‌كه‌ دووگیان بوونی ئه‌و هه‌موو ژنانه‌یه‌ له‌ رێگه‌ی په‌یوه‌ندی ده‌ره‌وه‌ی هاوسه‌رگیرییه‌وه‌ كه‌ نه‌ نه‌ریته‌كه‌مان و نه‌ ئاكاری كۆمه‌ڵایه‌تیمان و نه‌ ویژدانی مرۆییمان نه‌ك قبوڵی ناكات به‌ڵكو قێزیشی لێ ده‌بێته‌وه‌. 
ئێستا كاتی هاتووه‌و به‌ڵكو زۆر دره‌نگیشه‌ ئاورێك له‌ سامانی نه‌ته‌وه‌یی و كولتووریمان بده‌ینه‌وه‌و نووسه‌رانمان هانبده‌ین ئه‌و بازنه‌ كلسیه‌ بشكێنن و له‌ناو رۆحی نه‌ته‌وه‌یی و كۆمه‌ڵایه‌تیمانه‌وه‌ دووباره‌ سه‌رهه‌ڵبده‌نه‌وه‌، نووسه‌رو داهێنه‌ری زیره‌ك و لێهاتوومان هه‌ن پێویستییان به‌ رێگه‌رۆشنكردنه‌ به‌ڵام كه‌س نییه‌ ده‌ستیان بگرێت یان نیوه‌ ئاورێكیان لێ بده‌نه‌وه‌، به‌ناو نووسه‌رو هونه‌رمه‌ندیشمان هه‌ن داهاتێكی زۆریان بۆ خه‌رجده‌كرێت كه‌چی جگه‌ له‌ چه‌ند كتێبێك یان به‌رهه‌مێك بۆ رازیكردنی لایه‌نێك یان گرووپێك هیچی تری بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی كوردی به‌رهه‌م نه‌هێناوه‌، ده‌بێت له‌مه‌ولا بزانین خوێنه‌ری كورد چی پێویسته‌و چێژ له‌كام به‌رهه‌م ده‌كات و ئاور له‌كام نووسین ده‌داته‌وه‌، ئه‌گینا ئه‌م ره‌وینه‌وه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌بی كوردی ئه‌گه‌ر خه‌تای چه‌ند كۆڵكه‌ خوێنه‌رێك بێت، به‌ڵام ئه‌م هه‌موو گه‌نجه‌ زۆرینه‌یه‌ له‌به‌رچی ناخوێننه‌وه‌.. ئه‌گه‌ر له‌نگیه‌كه‌ له‌ خۆمان نه‌بێت، به‌ڵێ راسته‌ ئێمه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی داخراوو نائومێدین.. راسته‌ له‌ دۆخێكی ئابووری و بژێوی زۆر ناهه‌موارداین، راسته‌ له‌لای زۆربه‌مان نان له‌ وشه‌ گرنگتره‌.. به‌ڵام ده‌بێت نووسه‌رانمان درك به‌وه‌بكه‌ن كه‌ سه‌د ساڵ به‌ر له‌ ئێستا له‌ بزووتنه‌وه‌یه‌كی ئه‌ده‌بی هه‌مه‌لایه‌نی به‌ربڵاوو چالاكدا بووین و تا ده‌هات هه‌نگاوی گه‌وره‌مان بۆ پێشه‌وه‌ ده‌هاویشت، كه‌چی ئێستا له‌ سوباتێكی كولتووری قووڵداین و چی نه‌ماوه‌ رۆحمان به‌ دۆبلاژی هه‌مه‌ چه‌شن و له‌ هه‌موو كایه‌كاندا ره‌نگرێژ نه‌كرێت.


‌ 637 جار بینراوه‌
3/3/2018 10:11:17 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved