»  باران
شەش كێشە كە ژنانی سەردەم پێوەی دەناڵێنن
ئا/ كۆمەڵایەتی


راستە وتراوە ژن نیوەی كۆمەڵە و لەهەمان كاتدا دایك و خوشك و هاوسەرە، بەڵام ئەوەی بووەتە جێگەی گومان كە ژنانی ئەم سەردەمە خۆیان هەست بەو پلەیە ناكەن. 

بە پێی توێژینەوە جیهانییەكان ژنانی سەردەمی نوێ بەهۆی باری كۆمەڵایەتی و سەختبوونی بژێوی و ئەركەكانی رۆژانەی سەرشانیان، بەرپرسیارێتیان زیادی كردوەو ژیانیان كێشەی تێكەوتووە، هەرلەبەر ئەو هۆیانە ژنانی سەردەم كەوتونەتە نێوان دوو هەڵبژاردە، كۆڵدان و وازهێنان یان مامەڵەكردن و بەردەوامی لەگەڵ كێشەكاندا بەشێوەیەكی سەردەمی. 
لەتوێژینەوەیەكدا كە پەیمانگەی (ئایرتۆن)ی بەرازیلی كە تایبەتە بە توێژینەوە كۆمەڵایەتییەكان دەریخستوە، ژنی سەردەمیانە سكاڵا لەو بابەتانە دەكەن كە ژنانی كۆن خەونیان پێوەدەبینی پێی بگەن، بەجۆرێك ژنانی كۆن لەزۆرشت بێبەشبوون كە ئێستا هەیە، ئەو هەبوونە ژنی ئێستا پێی دەڵێن (كێشە)، بەڵام لە راستیدا ئەو كێشانە بەدەستهێنانن و بایەخی زیاتریان پێویستە. 
ئەو توێژینەوەیە دەریخستوە 69% ی ئەو ژنانەی بەشداریان پێ كراوە باس لە ئاڵۆزی ژیانی سەردەمیانە دەكەن، توێژینەكەوە بەبەشداری هەشت هەزار ژن لە نەتەوە و ئاینی جیاواز ئەنجامدراوە و پرسیاری كێشەكانی سەردەمیان لێكراوە، لەوەڵامدا ئەوەی بەدەست هاتوە لەژنی سەردەم بە بڵقێكی سەرئاو بەراورد بەدەستهاتوەكانی پیاوی سەردەم ناویان بردوە. 

كێشەكانی ژنی سەردەم:
ئەو توێژینەوەیە شەش كێشەی سەرەكی بەرچاوی دیاری كردوە كە ژن لەم چەرخەدا بەگشتی پێوەی دەناڵێنێت. 

یەكەم: پیشە
بەڕێژەی71% ئەو ژنانەی لە توێژینەوەكە بەشداربوون كاركردنی ژنیان بەكێشەیەكی گەورە ناوبردوە سەرەڕای لەباریی و پێشكەوتنی دۆخەكە، ئەوان وای دەبینن كە كاری مێینە ئاڵۆزە لەم چەرخەدا و ئێستاشی پێوەبێت جیاكاری رەگەزی دەكرێت لە كاری رۆژانەدا، بەنمونە ژن كرێیەكی كەمتری لەچاو پیاو پێدەدرێت و ئەم جیاكاریە تەنانەت لەوڵاتە پێشكەوتوەكانیشدا بەدیدەكرێت. 

دووەم: خێزان
سەركەوتنەكانی ژنان لە خێزاندا بەهەند وەرناگیرێت و بەچاوێكی یەكسان لەگەڵ نێردا تەماشا ناكرێت، لەكۆندا كۆمەڵگە هەبوون تەنانەت پێیان شەرم بووە بەرواری لەدایكبوونی مێینەكانیان ئاشكرا بكەن و زانیاری لەسەر بدەن، ئەگەرچی لەم سەردەمەدا زۆر گۆڕان رویداوە و یاسا زۆربوون لە پاراستنی مێینەدا و بەشێك لە خێزانەكان گەیشتونەتە ئەو بڕِوایەی ئەوەندەی كوڕ كێشە بۆ خێزان دروست دەكات مێینە نایكات، بەڵام هێشتاش لە خێزاندا كچان لە دواوەن و بەچاوێكی كەمتر تەماشا دەكرێن. 
رەنگە لە هەندێك خێزاندا ژنانیش بەرەنگاری كێشە و سەختیەكانی یەكترببنەوە ئەوەش لەسەر دۆخی كۆمەڵایەتی تێگەیشتنی خێزانەكان وەستاوە و بەگشتی باشبونی باری خێزانی ژن لەچاو سەردەمە بەسەرچوەكان دەبینرێت. 

سێیەم: هاوسەرگیری
بەڕێژەی66% ئەو ژنانەی لەو توێژینەوەكەی پەیمانگەی (ئایرتۆن) بەشداربوون جەختیان لەسەر ئەوەكردوەتەوە هاوسەرگیری كێشەكانی ژنانی سەردەم قوڵتردەكاتەوە، بەجۆرێك پێشتر هاوسەرگیری ساناتربووە و ژنی كۆن تەنها لەماڵدا دانیشتوە و چاوەڕێی هاوسەرێك بووە، بەڵام ژنی سەردەم بیر لەزۆر بوار دەكاتەوە و دەیەوێت بناغەیەكی هەبێت بۆ ئایندە بە نمونە تەواوكردنی خوێندن و بڕوانامە و دیاریكردنی پیشە، ئەمەش وای لێدەكات شەمەندەفەری هاوسەرگیری درەنگتر پێی بگات و تەمەنی گەورەبێت. 
توێژەرانی لێكۆڵینەوەكە دەڵێن: “لەبەر ئەم هۆیە لەزۆر كۆمەڵگەی پێشكەوتودا ژنان بە تەنیا دەژین لە خانویەكدا هەروەكو پیاو و بێ ئەوەی هیچ وابەستەبوونێكی هاوسەرییان هەبێت”. 
چوارەم: جێگیریی
توێژینەوەكە جێگیریی ژن بە زۆر گرنگ دەزانێت، چونكە جێگیریی هاوكاری پیاو دەكات لە توانای خەرجییەكان شانبەشانی ژنی كاركەر، بەڵام كێشە لەوەدایە زۆربەی پیاوان تائێستاش جێگیریی ژنان رەتدەكەنەوە و نایانەوێت هاوكاریانبن، ئەوەش وا لەژن دەكات هەست بە شلۆقی بكات لە رۆڵی كۆمەڵایەتی و خێزانیدا، توێژینەوەكە جەخت دەكاتەوە كە 59% ژنان كە جێگیریی بەمەرجی هاوسەرگیری دادەنێن، دواجار هاوسەرگیریەكەیان تێكدەچێت، بەڵكو رەنگە هاوسەرگیریەكەیان هەر ئەنجام نەدرێت، لەهەندێ كۆمەڵگەدا بەتایبەت وڵاتانی جیهانی سێیەم. 

پێنجەم : جوانی
ژنی سەردەم زۆر روبەروی ئەم كێشەیەش دەبێتەوە و بەپێی لێكۆڵینەوەكە دەركەوتوە خەسڵەتەكانی جوانی كاریگەری لەسەر ژنی ئێستا هەیە بەشێوەیەكی تر، 63% ئەو ژنانەی لە توێژینەوەكەدا بەشداربوون دڵنیایی ئەوە دەدەن كە جوانی سروشتی لەسەردەمی نوێدا لە ریزبەندی دووەمدایە، لەبەرئەوەی سەرنج راكێشی ئێستا جوانیی دەستكردە و بەڕووكەشت دەڕوانن كە ئەویش لە رێگەی كەرەستەی جوانكاری و نەشتەرگەرییەوە ئەنجام دەدرێت. 

شەشەم: سكپڕی
لەگەڵ ئەوەی دووگیانبوون و منداڵخستنەوە حەزێكی خۆرسكیە لەناخی ژندا بەڵام هەندێك تێگەیشتنی سەردەمی ئێستا وای لێدەكات ئەو خەونەی بەدینەهێنێت یان دوای بخات. 
ژنانێك هەن لەم سەردەمە وای بۆ دەچن سكپڕی جوانییان دەشێوێنێت و پێستیان بە خێرایی تێكدەدات، بەمەش دووگیان نەبوونیان پێ باشترە، بەپێی رای 75% ژنانی بەشداری توێژینەوەكە ئەم كێشەیەیان كەوتوەتە سەر تێگەیشتنی كەسیی و بیری تاكی خانمەكە، هەندێك بیروڕاش جەختیان لەسەر باری ئابوری و چەند كێشەیەك كردوەتەوە كە بەربەستن لە حەزی منداڵ خستنەوە. 

‌ 28 جار بینراوه‌
4/14/2018 8:16:17 AM
Print Friendly and PDF
بابەتی زیاتر ...
راپرسی
کێ بەرپرسە لەم دۆخەی ئێستای کوردستان؟

سەرەکی  |    دەربارە  |    پەیوەندی  |    ئەرشیف
© 2015 HewalNews.com, All Rights Reserved